Shloka 34
Dhaumya’s Counsel on Incognito Conduct in a Royal Household (राजवसतौ आचरण-निति)
यस्य कोपो महाबाध: प्रसादश्ष महाफल: । कस्तस्य मनसापीच्छेदनर्थ प्राज्ञसम्मत:,जिसका क्रोध बड़ा भारी संकट उपस्थित कर देता है और जिसकी प्रसन्नता महान् फल-श्वर्य-भोग देनेवाली है, उस राजाका कौन बुद्धिमान् पुरुष मनसे भी अनिष्ट साधन करना चाहेगा?
yasya kopo mahābādhaḥ prasādaś ca mahāphalaḥ | kas tasya manasāpi icched anarthaṃ prājña-sammataḥ ||
ആരുടെ കോപം മഹാവിപത്ത് വരുത്തുന്നു, ആരുടെ പ്രസാദം മഹാഫലം നൽകുന്നു—അത്തരം രാജാവിന് മനസ്സിലുപോലും അനർത്ഥം ചെയ്യാൻ ഏത് ജ്ഞാനി ആഗ്രഹിക്കും?
धौग्य उवाच
Educational Q&A
The verse teaches practical dharma: a wise person restrains even hostile thoughts toward a powerful ruler whose anger can cause severe harm and whose favor can grant great benefit. Prudence and ethical self-control are presented as marks of wisdom.
Dhaumya is advising in a courtly-political context, emphasizing the king’s capacity to punish or reward. The statement functions as counsel: do not invite disaster by opposing such a ruler, even mentally.