Shloka 19
Dhaumya’s Counsel on Incognito Conduct in a Royal Household (राजवसतौ आचरण-निति)
बुद्धिमान् पुरुषको चाहिये कि वह राजाओंकी रानियोंसे मेल-जोल न करे और जो रनिवासमें आते-जाते हों, राजा जिनसे द्वेष रखते हों तथा जो लोग राजाका अहित चाहनेवाले हों, उनसे भी मैत्री स्थापित न करे ।। विदिते चास्य कुर्वीत कार्याणि सुलघून्यपि । एवं विचरतो राज्ञि न क्षतिर्जायते क्वचित्,छोटे-से-छोटे कार्य भी राजाको जनाकर ही करे। राजदरबारमें ऐसा आचरण करनेवाले मनुष्योंको कभी हानि नहीं उठानी पड़ती
dhaugyā uvāca | buddhimān puruṣaḥ kāryaḥ yathā rājñāṃ rājñībhiḥ saṃsargaṃ na kuryāt, antaḥpure ye ca gacchanti āgacchanti, rājñā yeṣu dveṣaḥ, ye ca rājño 'hitaṃ kāṅkṣanti, taiḥ saha maitrīṃ na kuryāt || vidite cāsya kurvīta kāryāṇi sulaghūny api | evaṃ vicarato rājñi na kṣatir jāyate kvacit ||
ധൗമ്യൻ പറഞ്ഞു—ബുദ്ധിമാൻ ഒരിക്കലും രാജാക്കന്മാരുടെ റാണിമാരോടു അടുപ്പം പുലർത്തരുത്. അന്തഃപുരത്തിൽ വരവ്-പോക്ക് നടത്തുന്നവരോടും, രാജാവ് ദ്വേഷിക്കുന്നവരോടും, രാജാവിന്റെ അനർത്ഥം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരോടും സൗഹൃദം സ്ഥാപിക്കരുത്. ഏറ്റവും ചെറിയ കാര്യം പോലും രാജാവിനെ അറിയിച്ചശേഷം മാത്രമേ ചെയ്യാവൂ. രാജസഭയിൽ ഇങ്ങനെ പെരുമാറുന്നവന് എവിടെയും ഹാനി സംഭവിക്കില്ല.
धौग्य उवाच
Educational Q&A
Maintain strict prudence in royal service: avoid intimate ties with the queen’s quarters and with politically dangerous persons, and keep the king informed even about minor actions. This minimizes suspicion, intrigue, and personal risk.
A counselor figure (Dhaugyā) gives practical guidance on how to behave safely at a king’s court, warning against associations that can trigger royal suspicion or entangle one in palace politics.