Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

शमीवृक्षस्थायुधप्रकाशनम् / Revelation and Identification of the Weapons on the Śamī Tree

ददृशे पार्थिवो रेणुर्जनितस्तेन सर्पता । दृष्टिप्रणाशो भूतानां दिवस्पृक्‌ कुरुसत्तम,कुरुश्रेष्ठ जनममेजय! कौरव-सेनाके चलनेसे ऊपर उठी हुई धरतीकी धूल अन्तरिक्षको छूती-सी दिखायी देती थी। उसके कारण समस्त प्राणियोंकी दृष्टिका लोप-सा हो गया था-- किसीको कुछ सूझ नहीं पड़ता था

vaiśampāyana uvāca |

dadṛśe pārthivo reṇur janitas tena sarpatā |

dṛṣṭipraṇāśo bhūtānāṁ divaspṛk kuru-sattama |

kuru-śreṣṭha janamejaya ||

കുരുശ്രേഷ്ഠനായ ജനമേജയാ! കൗരവസൈന്യം നീങ്ങുമ്പോൾ ഉയർന്ന ഭൂധൂളി ആകാശത്തെ തൊടുന്നതുപോലെ കണ്ടു. ആ ധൂളിമൂലം സകല ജീവികളുടെയും ദൃഷ്ടി മങ്ങിപ്പോയി—ഒന്നും വ്യക്തമായി കാണാനായില്ല।

ददृशेwas seen/appeared
ददृशे:
TypeVerb
Rootदृश्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Ātmanepada
पार्थिवःthe king/earthly ruler
पार्थिवः:
Karta
TypeNoun
Rootपार्थिव
FormMasculine, Nominative, Singular
रेणुःdust
रेणुः:
Karta
TypeNoun
Rootरेणु
FormMasculine, Nominative, Singular
जनितःproduced/raised
जनितः:
TypeAdjective
Rootजनित
FormMasculine, Nominative, Singular, Past passive participle (क्त)
तेनby that/by him
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
सर्पताmoving/advancing (one/force that was moving)
सर्पता:
Karana
TypeNoun
Rootसर्पत्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular, Present participle (शतृ) used substantively
दृष्टि-प्रणाशःloss of sight/visibility
दृष्टि-प्रणाशः:
Karta
TypeNoun
Rootदृष्टि + प्रणाश
FormMasculine, Nominative, Singular
भूतानाम्of beings/creatures
भूतानाम्:
TypeNoun
Rootभूत
FormNeuter, Genitive, Plural
दिवः-स्पृक्touching the sky
दिवः-स्पृक्:
TypeAdjective
Rootदिवस् + स्पृश्
FormMasculine, Nominative, Singular, Present participle (क्विप्) in compound: स्पृक् = 'touching'
कुरु-सत्तमO best of the Kurus
कुरु-सत्तम:
TypeNoun
Rootकुरु + सत्तम
FormMasculine, Vocative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
K
Kuru (dynasty/people)
R
reṇu (dust cloud)

Educational Q&A

The verse highlights how collective force and haste toward battle can literally and figuratively obscure vision—suggesting that in the surge of conflict, clarity and discernment (viveka) are easily lost.

As the Kaurava forces move, the dust raised by their advance becomes so dense that it seems to reach the sky, causing widespread inability to see clearly; Vaiśampāyana narrates this to King Janamejaya.