Shloka 33
शमीवृक्षस्थायुधप्रकाशनम् / Revelation and Identification of the Weapons on the Śamī Tree
वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन! ऐसा कहकर कुन्तीनन्दन धनंजय भी उस उत्तम रथसे कूद पड़े और भागते हुए राजकुमारको पकड़नेके लिये अपनी लंबी चोटी हिलाते और लाल रंगकी साड़ी एवं दुपट्टेको फहराते हुए उसके पीछे-पीछे दौड़े। उस समय चोटी हिला- हिलाकर दौड़ते हुए अर्जुनको उस रूपमें देखकर उन्हें न जाननेवाले कुछ सैनिक ठहाका मारकर हँसने लगे। उन्हें शीघ्र गतिसे दौड़ते देख कौरव आपसमें कहने लगे--- || ३०-- ३२ || क एष वेषसंच्छन्ञो भस्मन्येव हुताशन: । किंचिदस्य यथा पुंस: किंचिदस्य यथा स्त्रिय:,“यह कौन है जो राखमें छिपी हुई अग्निकी भाँति नारीके वेशमें छिपा है? इसकी कुछ बातें तो पुरुषों-जैसी हैं और कुछ स्त्रियों-जैसी
vaiśampāyana uvāca | rājann ity uktvā kuntīnandano dhanañjayo 'pi tam uttama-rathāt praskandya dhāvantaṃ rāja-kumāraṃ grahītuṃ dīrgha-śikhāṃ calayan raktāṃ sāṭikāṃ ca uttarīyaṃ ca patākayann iva pradarśayan tasya pṛṣṭhato 'nududrāva | tadā śikhāṃ calayan dhāvantaṃ taṃ rūpaṃ dṛṣṭvā ye 'rjunaṃ na vijānanti te kecit sainikā aṭṭahāsaṃ cakruḥ | taṃ śīghraṃ dhāvantaṃ dṛṣṭvā kauravā anyonyaṃ prāhuḥ— ka eṣa veṣa-saṃchannaḥ bhasmany eva hutāśanaḥ | kiṃcid asya yathā puṃsaḥ kiṃcid asya yathā striyaḥ ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് കുന്തീനന്ദനൻ ധനഞ്ജയനും ആ ഉത്തമരഥത്തിൽ നിന്ന് ചാടി ഇറങ്ങി, ഓടിപ്പോകുന്ന രാജകുമാരനെ പിടിക്കാനായി തന്റെ ദീർഘമായ ചുടി (ശിഖ) കുലുക്കി, ചുവന്ന സാരിയും ദുപ്പട്ടയും പിന്നിൽ പാറിപ്പറത്തിക്കൊണ്ട് അവന്റെ പിന്നാലെ പിന്നാലെ വേഗത്തിൽ ഓടി. ആ വേഷത്തിൽ ചുടി കുലുക്കി ഓടുന്ന അർജുനനെ കണ്ടു, അവനെ തിരിച്ചറിയാത്ത ചില സൈനികർ ഉച്ചത്തിൽ പൊട്ടിച്ചിരിച്ചു. അവൻ അതിവേഗം ഓടുന്നതു കണ്ട കൗരവർ പരസ്പരം പറഞ്ഞു—“ഇവൻ ആര്? ചാരത്തിനടിയിൽ മറഞ്ഞ അഗ്നിപോലെ വേഷത്തിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നവൻ. ഇവനിൽ ചിലത് പുരുഷസദൃശവും ചിലത് സ്ത്രീസദൃശവും ആകുന്നു.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how true power and identity can remain concealed under outward appearances—like fire hidden in ashes. It also cautions against judging by externals: mockery arises from ignorance, while dharmic strategy may require temporary concealment without loss of inner virtue.
Arjuna, still in his disguised role, jumps from the chariot and chases the fleeing prince. His feminine attire and braid make some soldiers laugh because they do not recognize him. The Kauravas, noticing his speed and bearing, suspect a hidden warrior and compare him to fire concealed in ashes.