Shloka 15
शमीवृक्षस्थायुधप्रकाशनम् / Revelation and Identification of the Weapons on the Śamī Tree
(मत्ता इव महानागा युक्तध्वजपताकिन: । नीतिमन्तो महेष्वासा सर्वास्त्रिकृतनि श्चया: ।। दुर्जया: सर्वसैन्यानां देवेरपि सवासवै: । पताकिनश्च मातड्ा: सध्वजाश्न महारथा: ।। विप्रकीर्णा: कृतोद्योगा वाजिनश्रित्र भूषिता: । तान् जेतुं समरे शूरान् दुर्बुद्धिरहमागत: ।।) ये कौरववीर मदसे उन्मत्त हुए महान् गजराजोंके समान जान पड़ते हैं। ये सबके सब ध्वजा-पताकाओंसे युक्त, नीतिनिपुण, महाधनुर्धर तथा सम्पूर्ण अस्त्रविद्याका सुनिश्चित ज्ञान रखते हैं। इनपर विजय पाना सम्पूर्ण सेनाओंके लिये ही नहीं, इन्द्रसहित सम्पूर्ण देवताओंके लिये भी अत्यन्त कठिन है। इनके हाथियोंपर भी पताकाएँ फहरा रही हैं। बड़े-बड़े रथ ध्वजाओंसे सुशोभित हो रहे हैं। विचित्र आभूषणोंसे आभूषित घोड़े चारों ओर फैलकर विजयके लिये उद्योगशील प्रतीत होते हैं। ऐसे शूरवीर कौरवोंको युद्धमें जीतनेके लिये मैं दुर्बद्धि बालक कहाँ आ गया। दृष्टवैव हि कुरूनेतान् व्यूढानीकान् प्रहारिण: । हृषितानि च रोमाणि कश्मलं चागतं मम,सेनाकी व्यूहरचना करके प्रहारके लिये उद्यत खड़े हुए इन कौरवोंको देखकर ही मेरे रोंगटे खड़े हो गये हैं। मुझे मूर्च्छा-सी आ रही है
uttara uvāca |
matta iva mahānāgā yuktadhvajapatākinaḥ |
nītimanto maheṣvāsā sarvāstrikṛtaniścayāḥ ||
durjayāḥ sarvasainyānāṃ devair api savāsavaiḥ |
patākinaś ca mātaṅgāḥ sadhvajāś ca mahārathāḥ ||
viprakīrṇāḥ kṛtodyogā vājināś citrabhūṣitāḥ |
tān jetuṃ samare śūrān durbuddhir aham āgataḥ ||
dṛṣṭvaiva hi kurūn etān vyūḍhānīkān prahāriṇaḥ |
hṛṣitāni ca romāṇi kaśmalaṃ cāgataṃ mama ||
ഉത്തരൻ പറഞ്ഞു—ഈ കൗരവവീരർ മദത്താൽ ഉന്മത്തരായ മഹാഗജരാജന്മാരെപ്പോലെ തോന്നുന്നു. എല്ലാവരും ധ്വജപതാകകളോടെ, നയനിപുണർ, മഹാധനുർധരർ, സമസ്ത അസ്ത്രവിദ്യയിലും ദൃഢനിശ്ചയമുള്ളവർ. അവരെ ജയിക്കുക സമസ്ത സൈന്യങ്ങൾക്കുമാത്രമല്ല, ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവന്മാർക്കും അത്യന്തം ദുഷ്കരം. അവരുടെ ആനകളിലും പതാകകൾ പാറുന്നു; മഹാരഥങ്ങൾ ധ്വജങ്ങളാൽ ദീപ്തമാണ്; വിചിത്രാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട കുതിരകൾ നാലുദിക്കിലും പരന്നു വിജയത്തിനായി ഉത്സുകരായി തോന്നുന്നു. ഇത്തരത്തിലുള്ള ശൂര കൗരവരെ സമരത്തിൽ ജയിക്കാൻ ഞാൻ—ദുർബുദ്ധിയായ ബാലൻ—ഇവിടെ എവിടെ എത്തിപ്പെട്ടു! ഈ കുരുക്കളെ വ്യൂഹബദ്ധമായി, പ്രഹാരത്തിന് സന്നദ്ധമായി കണ്ടതുമാത്രത്തിൽ എന്റെ രോമങ്ങൾ എഴുന്നേറ്റു; എനിക്ക് കശ്മലം—മൂർഛപോലുള്ള ഭയവും ആശയക്കുഴപ്പവും—വന്നു പിടിച്ചു.
उत्तर उवाच