Shloka 4
Virāṭa Rescued from Suśarmā; Night Battle and Royal Gratitude (विराटमोक्षणं सुशर्मवधाभिमुखं च)
तेषां समागमो घोरस्तुमुलो लोमहर्षण: । घ्नतां परस्परं राजन् यमराष्ट्रविवर्धन:,हाथियोंपर चढ़कर उन्हें चलानेमें कुशल श्रेष्ठ महावतोंद्वारा तोमरों और अंकुशोंकी मारसे आगे बढ़ाये हुए भयंकर और मतवाले गजराज दोनों ओरसे एक-दूसरेपर टूट पड़े। परस्पर शस्त्रोंका प्रहार करनेवाले हाथीसवारोंका वह कोलाहलपूर्ण भयंकर युद्ध रोंगटे खड़े कर देनेवाला एवं महासंहारकारी था
teṣāṁ samāgamo ghoras tumulo lomaharṣaṇaḥ | ghnatāṁ parasparaṁ rājan yamarāṣṭravivardhanaḥ ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— രാജാവേ, അവരുടെ ആ ഏറ്റുമുട്ടൽ അത്യന്തം ഘോരവും കോലാഹലപൂർണ്ണവും രോമാഞ്ചകരവും ആയിരുന്നു. അടുത്ത പോരാട്ടത്തിൽ അവർ പരസ്പരം വീഴ്ത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ആ സമരം യമരാജ്യത്തെ വർധിപ്പിച്ചു—കാരണം മരണത്തിനായി തുടർച്ചയായി കൂടുതൽ ജീവൻകൾ വീണുകൊണ്ടിരുന്നു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the moral gravity of war: mutual slaughter does not merely decide victory but chiefly enlarges the realm of Death (Yama). It frames battle as a force that multiplies loss, urging reflection on the cost of violence even when undertaken under royal aims.
A fierce engagement has begun between opposing forces. The fighting is described as loud, terrifying, and mutually destructive—so deadly that it is poetically said to ‘increase Yama’s kingdom’ by sending many to death.