Shloka 18
Role-Allocation in Virāṭa’s Court: Nakula, Sahadeva, and Draupadī’s Concealment
द्रौपहयुवाच सैरन्ध्र्यो रक्षिता लोके भुजिष्या: सन्ति भारत । नैवमन्या: स्त्रियो यान्ति इति लोकस्य निश्चय: ।। साहं ब्रुवाणा सैरन्ध्री कुशला केशकर्मणि,द्रौपदीने कहा--भारत! इस जगत्में बहुत-सी ऐसी स्त्रियाँ हैं, जिनका दूसरोंके घरोंमें पालन होता है और जो शिल्पकर्मोंद्वारा जीवननिर्वाह करती हैं। वे अपने सदाचारसे स्वतः सुरक्षित होती हैं। ऐसी स्त्रियोंको सैरन्ध्री कहते हैं। लोगोंको अच्छी तरह मालूम है कि सैरन्ध्रीकी भाँति दूसरी स्त्रियाँ बाहरकी यात्रा नहीं करतीं, [अतः सैरन्ध्रीके वेशमें मुझे कोई पहचान नहीं सकेगा।] इसलिये मैं सैरन्ध्री कहकर अपना परिचय दूँगी। बालोंको सँवारने और वेणी-रचना आदिके कार्योंमें मैं बहुत निपुण हूँ। यदि राजा मुझसे पूछेंगे, तो कह दूँगी कि “मैं महाराज युधिष्ठिरके महलमें महारानी द्रौपदीकी परिचारिका बनकर रही हूँ”
draupady uvāca: sairandhryo rakṣitā loke bhujīṣyāḥ santi bhārata | naivam anyāḥ striyo yānti iti lokasya niścayaḥ || sāhaṃ bruvāṇā sairandhrī kuśalā keśakarmaṇi ||
ദ്രൗപദി പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതാ! ഈ ലോകത്തിൽ മറ്റുള്ളവരുടെ ഗൃഹാശ്രയത്തിൽ പാർത്തു, നൈപുണ്യമുള്ള സേവാകർമങ്ങളാൽ ജീവിക്കുന്ന സ്ത്രീകൾ പലരുണ്ട്; സ്വന്തം സദാചാരത്താൽ തന്നെ അവർ സുരക്ഷിതരെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. അവരെ ‘സൈരന്ധ്രീ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു. സൈരന്ധ്രീയെ ഒഴികെ മറ്റു സ്ത്രീകൾ ഇങ്ങനെ പുറത്ത് യാത്രചെയ്യാറില്ല എന്നതാണ് ലോകത്തിന്റെ ഉറച്ച നിശ്ചയം. അതിനാൽ സൈരന്ധ്രീ വേഷത്തിൽ ഞാൻ തിരിച്ചറിയപ്പെടുകയില്ല. ഞാൻ ‘സൈരന്ധ്രീ’ എന്നു പറഞ്ഞ് തന്നെ പരിചയപ്പെടുത്തും; മുടി അലങ്കരിക്കൽ, വേണി-രചന മുതലായ കേശകാര്യങ്ങളിൽ ഞാൻ പ്രാവീണ്യമുള്ളവളാണ്.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Prudence aligned with dharma: Draupadī chooses a socially plausible role that minimizes suspicion and risk, showing how ethical self-protection and wise conduct (ācāra) can function as a form of ‘protection’ in society.
During the incognito year, Draupadī explains her plan to pass as a ‘sairandhrī’—a dependent female attendant skilled in hairdressing—because people accept that such women move about for service, making her disguise credible and safer.