Shloka 10
Role-Allocation in Virāṭa’s Court: Nakula, Sahadeva, and Draupadī’s Concealment
(अरोगा बहुला: पुष्टा: क्षीरवत्यो बहुप्रजा: । निष्पन्नस त्त्वा: सुभृता व्यपेतज्वरकिल्बिषा: ।। नष्टचोरभया नित्यं व्याधिव्याप्रविवर्जिता: । गावश्व सुसुखा राजन् निरुद्धिग्ना निरामया: ।। भविष्यन्ति मया गुप्ता विराटपशवो नृप ।।) राजन! मेरे द्वारा रक्षित होकर राजा विराटके पशु तथा गौएँ नीरोग, संख्यामें अधिक, हृष्ट-पुष्ट, अधिक दूध देनेवाली, बहुत संतानोंवाली, सत्त्वयुक्त, अच्छी तरह सम्हाल होनेसे रोगरूप पापसे रहित, चोरोंके भयसे मुक्त तथा सदा व्याधि एवं बाघ आदिके भयसे रक्षित होंगी। महाराज! वे उद्वेगरहित, सुखी और निरामय तो होंगी ही। अहं हि सततं गोषु भवता प्रहितः पुरा । तत्र मे कौशलं सर्वमवबुद्धं विशाम्पते,भूपाल! पहले आपने मुझे सदा गौओंकी देखभालके कार्यमें नियुक्त किया है। इस कार्यमें मैं कितना दक्ष हूँ, यह सब आपको विदित ही है
Sahadeva uvāca: arogā bahulāḥ puṣṭāḥ kṣīravatyo bahuprajāḥ | niṣpannasattvāḥ subhṛtā vyapetajvarakilbiṣāḥ || naṣṭacorabhayā nityaṃ vyādhivyāghravivarjitāḥ | gāv-aśvāḥ susukhā rājan niruddvignā nirāmayāḥ || bhaviṣyanti mayā guptā virāṭapaśavo nṛpa | ahaṃ hi satataṃ goṣu bhavatā prahitaḥ purā | tatra me kauśalaṃ sarvam avabuddhaṃ viśāṃpate ||
സഹദേവൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! എന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ വിരാടരാജന്റെ പശുക്കളും കുതിരകളും ആരോഗ്യവാന്മാരായി, എണ്ണത്തിൽ ധാരാളമായി, ഹൃഷ്ടപുഷ്ടമായി, ക്ഷീരസമൃദ്ധമായി, സന്തതിയിൽ വർദ്ധിച്ചവയായി ഇരിക്കും. യഥാവിധി പരിചരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അവ രോഗരൂപ കലുഷവും ജ്വരബാധയും വിട്ടുനിൽക്കും; കള്ളന്മാരുടെ ഭയം അകലും; വ്യാധികളും പുലി മുതലായ ക്രൂരമൃഗങ്ങളുടെ അപകടങ്ങളും അവയെ സമീപിക്കുകയില്ല. അവ നിർഭയമായി, സുഖമായി, നിരാമയമായി ഇരിക്കും, നൃപാ! കൂടാതെ ജനാധിപതേ, മുമ്പ് നിങ്ങൾ തന്നെ എന്നെ നിരന്തരം ഗോപാലനായി നിയോഗിച്ചിരുന്നു; ആ പ്രവർത്തിയിലെ എന്റെ മുഴുവൻ പ്രാവീണ്യം നിങ്ങൾക്കറിയാം.
सहदेव उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharma as competent stewardship: protection is not merely force but skilled, attentive care that removes fear (theft, predators) and suffering (disease). A ruler’s welfare depends on entrusted servants who are capable and conscientious.
During the Pāṇḍavas’ incognito stay in Virāṭa’s kingdom, Sahadeva presents himself as an expert in tending and guarding livestock, assuring the king that the royal herds will flourish under his protection and reminding him of his proven skill.