Shloka 3
Draupadī’s Grief at Seeing the Heroes in Disguise (द्रौपदी-विषादः / वेष-परिभव-वर्णनम्)
(क्षत्रियैस्तत्र कर्णद्यिर्दृष्टा दुर्योधनेन च । श्वशुराभ्यां च भीष्मेण विदुरेण च धीमता ।। द्रोणेन च महाबाहो कृपेण च परंतप । शत्रुओंको संताप देनेवाले महाबाहु भीम! उस समय वहाँ बैठे हुए कर्ण आदि क्षत्रियोंने, दुर्योधनने, मेरे दोनों ससुर भीष्म और बुद्धिमान् विदुरने तथा द्रोणाचार्य और कृपाचार्यने भी मुझे उस दुरवस्थामें देखा था। साहं श्वशुरयोर्मध्ये भ्रातृमध्ये च पाण्डव ।। केशे गृहीत्वैव सभां नीता जीवति वै त्वयि ।) पाण्डुनन्दन! इस प्रकार तुम्हारे जीते-जी मेरे केश पकड़कर मुझे दोनों श्वशुरों तथा दुर्योधन आदि भ्राताओंके बीच राजसभामें लाया गया। पार्थिवस्य सुता नाम का नु जीवति मादृशी । अनुभूयेदृशं दुःखमन्यत्र द्रौपदी प्रभो,स्वामिन्! मुझ ट्रपदकन्याको छोड़कर दूसरी मेरी-जैसी कौन राजकुमारी होगी, जो ऐसा दुःख भोगकर जी रही हो
vaiśampāyana uvāca |
kṣatriyais tatra karṇādyair dṛṣṭā duryodhanena ca |
śvaśurābhyāṃ ca bhīṣmeṇa vidureṇa ca dhīmatā ||
droṇena ca mahābāho kṛpeṇa ca parantapa |
śatrūṇāṃ santāpa-denaiva mahābāho bhīma! tadāhaṃ śvaśurayor madhye bhrātṛmadhye ca pāṇḍava |
keśe gṛhītvāiva sabhāṃ nītā jīvati vai tvayi |
pārthivasya sutā nāma ka nu jīvati mādṛśī |
anubhūyedṛśaṃ duḥkham anyatra draupadī prabho ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ആ രാജസഭയിൽ എന്റെ ആ ദുർദശ കർണാദി ക്ഷത്രിയരും, ദുര്യോധനനും, എന്റെ രണ്ടു ശ്വശുരന്മാരായ ഭീഷ്മനും, ധീമാനായ വിദുരനും, ദ്രോണനും കൃപനും കണ്ടിരുന്നു. ഹേ മഹാബാഹു ഭീമാ, ശത്രുസന്താപകാ! നീ ജീവിച്ചിരിക്കെ തന്നെ എന്റെ മുടി പിടിച്ച് എന്നെ സഭയിലേക്കു വലിച്ചുകൊണ്ടുവന്നു—ശ്വശുരന്മാരുടെ നടുവിലും സഹോദരന്മാരുടെ ഇടയിലും നിർത്തി. പ്രഭോ, രാജകുമാരിയെന്ന പേരുള്ള എന്റെ പോലെയുള്ള മറ്റെന്ത് സ്ത്രീ ഇത്തരമൊരു ദുഃഖം സഹിച്ച് ജീവിക്കും? ദ്രൗപദിയെ ഒഴികെ ആരുമില്ല.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the ethical collapse that occurs when injustice is publicly witnessed yet not stopped: elders and teachers who know dharma become morally implicated by silence, and the victim’s dignity becomes the measure of the court’s righteousness.
Draupadī recalls to Bhīma how, in the Kuru assembly, she was dragged by the hair while he was still alive, and how leading figures—Karna, Duryodhana, Bhīṣma, Vidura, Droṇa, and Kṛpa—saw her humiliation; she laments that no other princess could survive such suffering.