Shloka 5
Virāṭa-parva Adhyāya 13 — Kīcaka’s Proposition and Draupadī’s Dharmic Refusal
स हाक्षह्ददयज्ञस्तान् क्रीडयामास पाण्डव: । अक्षवत्यां यथाकामं सूत्रबद्धानिव द्विजान्,राजर्षि तृणबिन्दु और महात्मा धर्मके प्रसादसे पाण्डवलोग इस प्रकार विराटके नगरमें अज्ञातवासके दिन पूरे करने लगे। महाराज युधिष्ठिर राजसभाके प्रमुख सदस्य और मत्स्यदेशकी प्रजाके अत्यन्त प्रिय थे। राजन्! इसी प्रकार पुत्रसहित राजा विराटका भी उनपर विशेष प्रेम था। वे पासोंका मर्म जानते थे। जैसे कोई सूतमें बाँधे हुए पक्षियोंको इच्छानुसार उड़ावे, उसी प्रकार वे द्यूतशालामें पासोंको अपने इच्छानुसार फेंकते हुए राजा आदिको जूआ खेलाया करते थे
sa hākṣahṛdayajñas tān krīḍayāmāsa pāṇḍavaḥ | akṣavatyāṃ yathākāmaṃ sūtrabaddhān iva dvijān |
ആ പാണ്ഡവൻ അക്ഷക്രീഡയുടെ ഹൃദയം അറിയുന്നവൻ; അവരെ കളിപ്പിച്ചു. ദ്യൂതശാലയിൽ തനിക്കിഷ്ടമുള്ളപോലെ പാശങ്ങൾ എറിഞ്ഞു—സൂത്രത്തിൽ ബന്ധിച്ച പക്ഷികളെ ഇഷ്ടംപോലെ പറത്തുന്നതുപോലെ.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Skill and power become ethical only when governed by restraint and purpose. Yudhiṣṭhira’s mastery of dice—once the cause of ruin—here is depicted as controlled and instrumental, serving concealment and duty rather than addiction or greed.
During the Pāṇḍavas’ incognito stay in Virāṭa’s kingdom, Yudhiṣṭhira (in his court role) participates in dice-play. The verse portrays him as so adept that he can direct the game at will, likened to making string-bound birds fly as one pleases.