Shloka 6
बृहन्नडाप्रवेशः — Bṛhannadā’s Entry into Virāṭa’s Assembly
वस्तुं त्वयीच्छामि विशां वरिष्ठ तान् राजसिंहान् न हि वेझि पार्थान् न शकक््यते जीवितुमप्यकर्मणा न च त्वदन्यो मम रोचते नृप:,शत्रुओंको संताप देनेवाले राजा विराटके निकट पहुँचकर सहदेव मेघोंकी घनघोर घटाके समान गम्भीर स्वरमें बोले--“महाराज! मैं वैश्य हूँ। मेरा नाम अरिष्टनेमि है। नृपश्रेष्ठ! मैं कुरुवंशशिरोमणि पाण्डवोंके यहाँ गौओंकी गणना तथा देखभाल करता रहा हूँ। अब आपके यहाँ रहना चाहता हूँ; क्योंकि राजाओंमें सिंहके समान पाण्डव कहाँ हैं? यह मैं नहीं जानता। बिना काम किये जीविका चल नहीं सकती और आपके सिवा दूसरा कोई राजा मुझे पसंद नहीं है”
vaiśampāyana uvāca |
vastuṁ tvayīcchāmi viśāṁ variṣṭha tān rājasimhān na hi vedi pārthān |
na śakyate jīvitum apy akarmaṇā na ca tvadanyo mama rocate nṛpaḥ ||
“വിശാം വരിഷ്ഠാ! ഞാൻ നിങ്ങളുടെ അടുക്കൽ വസിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; കാരണം രാജസിംഹന്മാരായ പാർത്ഥർ എവിടെയാണെന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ല. കർമമില്ലാതെ ജീവിക്കാൻ പോലും കഴിയില്ല; നൃപാ, നിങ്ങളുടെ പുറമെ മറ്റൊരു രാജാവും എനിക്ക് രുചിക്കുന്നില്ല.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores a dharmic ethic of livelihood: life cannot be maintained without work (karma). It also reflects proper conduct in seeking refuge—approaching a ruler respectfully, offering service, and grounding one’s request in duty rather than idleness.
During the Pāṇḍavas’ incognito year, Sahadeva (in disguise, presented as a Vaiśya named Ariṣṭanemi) approaches King Virāṭa and asks to reside in his realm, stating he must work to live and that no other king appeals to him.