Previous Verse
Next Verse

Shloka 181

Tīrtha-yātrā: Phalaśruti and Sacred Geography from Lohitya to Prayāga

Pulastya’s Instruction

त्रिरात्रोपोषितस्तेन भवेत्‌ तुल्यो नराधिप । रुद्रमार्ग समासाद्य तीर्थसेवी नराधिप,अहोरात्रोपवासेन शक्रलोके महीयते । तदनन्तर बदरीपाचन नामसे प्रसिद्ध वसिष्ठके आश्रमपर जाय और वहाँ तीन रात उपवासपूर्वक रहकर बेरका फल खाय। जो मनुष्य वहाँ बारह वर्षोतक भलीभाँति त्रिरात्रोपवासपूर्वक बेरका फल खाता है, वह उन्हीं वसिष्ठके समान होता है। राजन! नरेश्वर! तीर्थसेवी मनुष्य रुद्रमार्गमें जाकर एक दिन-रात उपवास करे। इससे वह इन्द्रलोकमें प्रतिष्ठित होता है

trirātropoṣitas tena bhavet tulyo narādhipa | rudramārgaṃ samāsādya tīrthasevī narādhipa, ahorātropavāsena śakraloke mahīyate |

ഹേ നരാധിപാ! അവിടെ ത്രിരാത്ര ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ അവനോടു തുല്യമായ പുണ്യം നേടുന്നു. ഹേ നരേശ്വരാ! തീർത്ഥസേവി രുദ്രമാർഗം പ്രാപിച്ച് അഹോരാത്ര ഉപവാസം ചെയ്താൽ ശക്രലോകത്തിൽ (ഇന്ദ്രലോകത്തിൽ) ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.

त्रिरात्रोपोषितःhaving fasted for three nights
त्रिरात्रोपोषितः:
Karta
TypeAdjective
Rootत्रिरात्र-उपोषित (उप-√वस्/उपवास-भावे कृदन्तः)
FormMasculine, Nominative, Singular
तेनby that / thereby
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
भवेत्would become
भवेत्:
TypeVerb
Root√भू
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular
तुल्यःequal
तुल्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootतुल्य
FormMasculine, Nominative, Singular
नराधिपO king
नराधिप:
TypeNoun
Rootनराधिप
FormMasculine, Vocative, Singular
रुद्रमार्गम्the Rudra-path (Rudra’s way/place)
रुद्रमार्गम्:
Karma
TypeNoun
Rootरुद्रमार्ग
FormMasculine, Accusative, Singular
समासाद्यhaving reached
समासाद्य:
TypeVerb
Rootसम्-आ-√सद्
FormAbsolutive (Gerund, ल्यप्)
तीर्थसेवीa pilgrim / one who frequents holy places
तीर्थसेवी:
Karta
TypeNoun
Rootतीर्थसेविन्
FormMasculine, Nominative, Singular
नराधिपO king
नराधिप:
TypeNoun
Rootनराधिप
FormMasculine, Vocative, Singular
अहोरात्रोपवासेनby fasting for a day and a night
अहोरात्रोपवासेन:
Karana
TypeNoun
Rootअहोरात्र-उपवास
FormMasculine, Instrumental, Singular
शक्रलोकेin Indra’s world
शक्रलोके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशक्रलोक
FormMasculine, Locative, Singular
महीयतेis honored / is glorified
महीयते:
TypeVerb
Root√मह् (महीयते = मह् + यक्, आत्मनेपद)
FormPresent, 3rd, Singular, Atmanepada
तत्then / that
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
अनन्तरम्after that
अनन्तरम्:
TypeIndeclinable
Rootअनन्तर
बदरीपाचनBadarīpācana (name of a place/rite)
बदरीपाचन:
TypeNoun
Rootबदरीपाचन
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
नामby name
नाम:
TypeIndeclinable
Rootनामन्
से— (non-Sanskrit Hindi element in the provided text)
से:
TypeIndeclinable
Root
प्रसिद्धwell-known
प्रसिद्ध:
TypeAdjective
Rootप्रसिद्ध
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
वसिष्ठकेof Vasiṣṭha
वसिष्ठके:
TypeNoun
Rootवसिष्ठ
FormMasculine, Genitive (intended; Hindi-style form in text), Singular
आश्रमपरat the hermitage (Hindi postposition 'पर')
आश्रमपर:
TypeIndeclinable
Rootआश्रम-पर
जायgoes
जाय:
TypeVerb
Root
FormHindi verb form; not classical Sanskrit
औरand
और:
TypeIndeclinable
Root
वहाँthere
वहाँ:
TypeIndeclinable
Root

घुलस्त्य उवाच

G
Ghūlastya
N
narādhipa (the king addressed)
R
Rudra (Śiva)
R
Rudramārga
Ś
Śakra (Indra)
Ś
Śakraloka
B
Badarīpācana
V
Vasiṣṭha
V
Vasiṣṭha’s āśrama
B
badarī fruit