Shloka 154
Tīrtha-yātrā: Phalaśruti and Sacred Geography from Lohitya to Prayāga
Pulastya’s Instruction
विप्राणामनुकम्पार्थ दर्भिणा निर्मित पुरा । व्रतोपनयनाभ्यां चाप्युपवासेन वाप्युत,कुरुकुलशिरोमणे! वहीं अर्धकील नामक तीर्थ है, जिसे पूर्वकालमें दर्भी मुनिने ब्राह्मणोंपर कृपा करनेके लिये प्रकट किया था। वहाँ व्रत, उपनयन और उपवास करनेसे मनुष्य कर्मकाण्ड और मन्त्रोंका ज्ञाता ब्राह्मण होता है, इसमें संशय नहीं है। नरश्रेष्ठ! क्रियाविहीन और मन्त्रहीन पुरुष भी उसमें स्नान करके व्रतका पालन करनेसे विद्वान् होता है, यह बात प्राचीन महर्षियोंने प्रत्यक्ष देखी है
viprāṇām anukampārthaṁ darbhiṇā nirmitaṁ purā | vratopayanābhyāṁ cāpy upavāsena vāpy uta, kurukulaśiromaṇe! vahīṁ ardhakīla nāmakaṁ tīrtha hai, jise pūrvakāla meṁ darbhī munine brāhmaṇoṁ par kṛpā karane ke liye prakaṭ kiyā thā. vahāṁ vrata, upanayana aur upavāsa karane se manuṣya karmakāṇḍa aur mantroṁ kā jñātā brāhmaṇa hotā hai, ismeṁ saṁśaya nahīṁ hai. naraśreṣṭha! kriyāvihīna aura mantrahīna puruṣa bhī usmeṁ snāna karke vrata kā pālana karane se vidvān hotā hai, yah bāt prācīna maharṣiyoṁ ne pratyakṣa dekhī hai
ഘൂലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—“കുരുകുലശിരോമണേ! പണ്ടുകാലത്ത് ബ്രാഹ്മണന്മാരോടുള്ള കരുണകൊണ്ട് ദർഭീ മുനി ‘അർധകീല’ എന്ന ഈ തീർത്ഥം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി. അവിടെ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുകയും ഉപനയനധർമ്മം പാലിക്കുകയും ഉപവാസം ചെയ്യുകയും ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ കർമകാണ്ഡവും മന്ത്രങ്ങളും അറിയുന്ന ബ്രാഹ്മണനാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. നരശ്രേഷ്ഠാ! ക്രിയയില്ലാത്തവനും മന്ത്രവിദ്യയില്ലാത്തവനും പോലും അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് വ്രതം കാത്താൽ പണ്ഡിതനാകുന്നു—ഇതു പുരാതന മഹർഷിമാർ നേരിൽ കണ്ട സത്യം.”
घुलस्त्य उवाच
Educational Q&A
The passage emphasizes the sanctifying power of a tīrtha when approached with disciplined observance: vows, initiation, and fasting are presented as means that can elevate a person toward brahminical learning and competence in ritual and mantra. It also highlights compassion as the motive behind establishing sacred spaces.
Ghūlastya describes a particular pilgrimage site, Ardhakīla, said to have been manifested by the sage Darbhī for the benefit of brahmins. He explains the extraordinary fruit of bathing there and observing vows—transformative learning and ritual eligibility—validated by the testimony of ancient seers.