Shloka 23
Adhyāya 73: Damayantī’s Investigation of Bāhuka
Keśinī’s Observations
नाभिजज्ञे स नृपतिर्दुहित्रर्थे समागतम् । ऋतुपर्णोडपि राजा स धीमान् सत्यपराक्रम:,राजा भीम यह नहीं जानते थे कि दमयन्तीके लिये ही इनका शुभागमन हुआ है। राजा ऋतुपर्ण भी बड़े बुद्धिमान् और सत्यपराक्रमी थे
naabhijajñe sa nṛpatir duhitṛ-arthe samāgatam | ṛtuparṇo 'pi rājā sa dhīmān satya-parākramaḥ ||
ബൃഹദശ്വൻ പറഞ്ഞു—ആ സന്ദർശകൻ തന്റെ പുത്രിയുടെ കാര്യമെന്നോർത്താണ് വന്നതെന്ന് രാജാവിന് തിരിച്ചറിയാനായില്ല. ഋതുപർണ രാജാവും അത്യന്തം ബുദ്ധിമാനായിരുന്നു; അവന്റെ പരാക്രമം സത്യത്തിൽ സ്ഥാപിതം—ശക്തിയോടൊപ്പം ധർമ്മനിഷ്ഠയിലും അവന്റെ ബലം തെളിഞ്ഞു.
बृहदश्चव उवाच
Educational Q&A
The verse highlights an ethical ideal of rulership: true prowess is not merely force but is anchored in satya (truth). It also suggests that discernment can be limited by circumstance—one may fail to perceive the real purpose behind events—so dharma requires both integrity and clear understanding.
Bṛhadaśva explains that the king (in context, Bhīma) did not realize that the arrival was connected to his daughter’s affair (Damayantī). At the same time, he characterizes King Ṛtuparṇa as exceptionally intelligent and truth-grounded in valor, setting up Ṛtuparṇa’s significance in the unfolding episode.