Shloka 14
Adhyāya 73: Damayantī’s Investigation of Bāhuka
Keśinī’s Observations
प्रभु: क्षमावान् वीरश्न दाता चाप्यधिको नृपैः । रहो<नीचानुवर्ती च क्लीबवन्मम नैषध:
prabhuḥ kṣamāvān vīraś ca dātā cāpy adhiko nṛpaiḥ | raho'nīcānuvartī ca klībavan mama naiṣadhaḥ ||
ബൃഹദശ്വൻ പറഞ്ഞു—എന്റെ നൈഷധൻ നളൻ സത്യമായ പ്രഭു; ക്ഷമാശീലനും വീരനും ദാനശീലനും, മറ്റു രാജാക്കന്മാരെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠനും. എങ്കിലും ഇപ്പോൾ അവൻ രഹസ്യമായി സഞ്ചരിച്ച്, നീചന്മാരെ പിന്തുടർന്ന്, നപുംസകനെന്നപോലെ ജീവിക്കുന്നു।
बृहदश्चव उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts inner excellence with outer downfall: a king may possess forgiveness, valor, and generosity surpassing others, yet adverse fate can reduce him to secrecy and humiliation. Ethical worth is shown as intrinsic, not erased by misfortune.
Bṛhadaśva, recounting Nala’s story, describes how Nala—though an exemplary ruler—has been driven into a degraded condition, moving secretly and serving those of lower status, as if stripped of manly power and royal dignity.