Shloka 7
Damayantī’s Recognition by the Piplū Mark and Her Return to Vidarbha
उस नागने हाथ जोड़कर काँपते हुए नलसे उस समय इस प्रकार कहा--*राजन्! मुझे कर्कोटक नाग समझिये। नरेश्वर! एक दिन मेरे द्वारा महातपस्वी ब्रह्मर्षि नारद ठगे गये, अतः मनुजेश्वर! उन्होंने क्रोधसे आविष्ट होकर मुझे शाप दे दिया--“तुम स्थावर वृक्षकी भाँति एक जगह पड़े रहो, जब कभी राजा नल आकर तुम्हें यहाँसे अन्यत्र ले जायँगे, तभी तुम मेरे शापसे छुटकारा पा सकोगे” ।। तस्य शापाजन्न शक्तो5स्मि पदाद् विचलितुं पदम् | उपदेक्ष्यामि ते श्रेयस्त्रातुमहति मां भवान्,“राजन! नारदजीके उस शापसे मैं एक पग भी चल नहीं सकता; आप मुझे बचाइये, मैं आपको कल्याणकारी उपदेश दूँगा
bṛhadaśva uvāca— tasya śāpāj na śakto 'smi padād vicalituṃ padam | upadekṣyāmi te śreyas trātum arhati māṃ bhavān ||
ആ നാഗേന്ദ്രൻ കൈകൂപ്പി വിറച്ചുകൊണ്ട് നളനോടു പറഞ്ഞു— “രാജാവേ! എന്നെ കർക്കോടക നാഗനെന്നു അറിയുക. നരേശ്വരാ! ഒരിക്കൽ എന്റെ കാരണത്താൽ മഹാതപസ്വിയായ ബ്രഹ്മർഷി നാരദൻ വഞ്ചിതനായി; അതിനാൽ മനുജേശ്വരാ! ക്രോധാവിഷ്ടനായി അദ്ദേഹം എനിക്കു ശാപം നൽകി— ‘നീ സ്ഥാവരവൃക്ഷംപോലെ ഒരിടത്ത് തന്നെ കിടക്കുക; രാജാവ് നളൻ വന്ന് നിന്നെ ഇവിടെ നിന്ന് മറ്റിടത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകുമ്പോഴേ നീ എന്റെ ശാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകൂ.’ രാജാവേ! ആ ശാപം മൂലം ഞാൻ ഒരു പടിയെങ്കിലും നീങ്ങാൻ കഴിയുന്നില്ല. എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ; ഞാൻ നിനക്കു ശ്രേയസ്കരമായ ഉപദേശം നൽകാം.”
ब॒हदश्व उवाच
Educational Q&A
Aid to one who is helpless is a kingly duty aligned with dharma; such compassionate action becomes the gateway to śreyas—beneficial counsel that leads to welfare and right conduct.
The serpent (Karkoṭaka), immobilized by Nārada’s curse, tells King Nala he cannot move even a step and asks to be rescued; in return he promises to give Nala guidance that will be for his good.