Shloka 21
Damayantī’s Recognition by the Piplū Mark and Her Return to Vidarbha
अयोध्यां नगरीं रम्यामद्य वै निषधेश्वर । स तेक्षहृदयं दाता राजाश्वह्ददयेन वै,“निषधेश्वर! आप आज ही रमणीय अयोध्यापुरीको चले जाइये। इक्ष्वाकुकुलमें उत्पन्न श्रीमान् राजा ऋतुपर्ण आपसे अश्वविद्याका रहस्य सीखकर बदलेमें आपको चद्यूतक्रीड़ाका रहस्य बतलायेंगे और आपके मित्र भी हो जायँगे। जब आप द्यूतविद्याके ज्ञाता होंगे, तब पुनः कल्याणभागी हो जायँगे
bṛhadaśva uvāca |
ayodhyāṃ nagarīṃ ramyām adya vai niṣadheśvara |
sa te kṣa-hṛdayaṃ dātā rājā ṛtuparṇo hṛdayena vai ||
ബൃഹദശ്വൻ പറഞ്ഞു— “നിഷധേശ്വരാ! ഇന്നുതന്നെ രമണീയമായ അയോധ്യാനഗരത്തിലേക്ക് പോകുക. അവിടെ ഇക്ഷ്വാകുവംശജനായ ശ്രീമാൻ രാജാവ് ഋതുപർണൻ സൗഹൃദബലത്തിൽ നിങ്ങളെ അശ്വവിദ്യയുടെ രഹസ്യം പഠിപ്പിക്കും; അതിന് പകരമായി നിങ്ങൾ അവനോട് ദ്യൂതക്രീഡയുടെ രഹസ്യം പറയുക, അവൻ നിങ്ങളുടെ മിത്രനുമാകും. നിങ്ങൾ ദ്യൂതവിദ്യയിൽ നിപുണനായാൽ വീണ്ടും ക്ഷേമവും സൗഭാഗ്യവും ലഭിക്കും।”
ब॒हदश्व उवाच
Educational Q&A
The verse highlights pragmatic counsel within dharma: disciplined learning and strategic alliances can help repair the damage caused by vice (here, gambling). Knowledge is portrayed as a means of restoration, but it is framed ethically—used to regain stability rather than to indulge further in harmful play.
Bṛhadaśva advises Nala (addressed as the king of Niṣadha) to go to Ayodhyā and meet King Ṛtuparṇa. Ṛtuparṇa will teach Nala the secret of horsemanship, and in exchange Nala will teach the secret of dice-play; through this exchange they will become friends, and Nala will be positioned to recover his lost fortune.