Shloka 17
Bhīmasena’s Admonition to Yudhiṣṭhira on Rājya and the Ordering of Dharma–Artha–Kāma
Book 3, Chapter 34
प्रागेव चैवं समयक्रियाया: कि नाब्रवी: पौरुषमाविदान: । प्राप्त तु काल॑ त्वभिपद्य पश्चात् कि मामिदानीमतिवेलमात्थ,वीर भीमसेन! द्यूतके समय जब तुमने मेरी दोनों बाँहोंको जला देनेकी इच्छा प्रकट की और अर्जुनने तुम्हें रोका, उस समय तुम शत्रुओंपर आघात करनेके लिये अपनी गदापर हाथ फेरने लगे थे। यदि उसी समय तुमने शत्रुओंपर आघात कर दिया होता तो कितना अनर्थ हो जाता। तुम अपना पुरुषार्थ तो जानते ही थे। जब मैं पूर्वोक्त प्रकारकी प्रतिज्ञा करने लगा उससे पहले ही तुमने ऐसी बात क्यों नहीं कही? जब प्रतिज्ञाके अनुसार वनवासका समय स्वीकार कर लिया, तब पीछे चलकर इस समय क्यों मुझसे अत्यन्त कठोर बातें कहते हो?
yudhiṣṭhira uvāca |
prāg eva caivaṁ samayakriyāyāḥ kiṁ nābravīḥ pauruṣam āvidānaḥ |
prāptaṁ tu kālaṁ tv abhipadya paścāt ki māṁ idānīm ativelam āttha vīra bhīmasena ||
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— നിന്റെ പൗരുഷം നിനക്ക് അറിയാമായിരുന്നെങ്കിൽ, ഈ കരാർ നടപ്പാകുന്നതിന് മുമ്പേ നീ എന്തുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞില്ല? എന്നാൽ ഇപ്പോൾ കാലം വന്നിട്ട് നാം അത് സ്വീകരിച്ച ശേഷം, ഹേ വീര ഭീമസേന, ഇങ്ങനെ വൈകിയപ്പോൾ എന്തിന് എന്നോട് ഇത്ര കഠിനമായി സംസാരിക്കുന്നു?
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Once a pledge or agreed course has been accepted, ethical conduct requires restraint and timely counsel; anger and harsh speech after the fact are unhelpful and can undermine dharma.
Yudhiṣṭhira rebukes Bhīma for speaking fiercely only after the agreement leading to their exile has already been accepted, asking why Bhīma did not object earlier if he knew his own power.