Mahabharata 3.33.65 — Vana Parva, Adhyaya 33, Shloka 65

अध्याय ३३ — कर्म, दैव, हठ, स्वभाव और पुरुषार्थ पर द्रौपदी का उपदेश

Draupadī on Action, Fate, and Human Effort

Devanagari script

अर्थत्यागोडपि कार्य: स्वादर्थ श्रेयांसमिच्छता । बीजौपम्येन कौन्तेय मा ते भूदत्र संशय:

Transliteration

arthatyāgo 'pi kāryaḥ svādarthaśreyāṁsam icchatā | bījaupamyena kaunteya mā te bhūd atra saṁśayaḥ ||

Translation

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കൗന്തേയാ! സ്വയം ശ്രേയസ്സിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഇപ്പോഴുള്ള ചെറു ലാഭം പോലും ഉപേക്ഷിക്കാൻ തയ്യാറാകണം. കർഷകൻ കൂടുതൽ വിളവിനായി അല്പം വിത്ത് മണ്ണിൽ വിതയ്ക്കുന്നതുപോലെ, ഉത്തമമായ അർത്ഥം നേടാൻ അല്പമായ അർത്ഥം ത്യജിക്കാം. ഇതിൽ നിനക്ക് സംശയം വേണ്ട.

Word by Word

• {'artha': 'wealth

• practical benefit', 'tyāga': 'renunciation

• sacrifice', 'api': 'even

• also', 'kāryaḥ': 'should be done

• is to be undertaken', 'svārtha': 'one’s own interest

• personal aim', 'śreyas': 'the higher good

• what is truly beneficial', 'śreyāṁsam': 'greater/better (comparative of śreyas)', 'icchatā': 'by one who desires

• seeking', 'bīja': 'seed', 'aupamya': 'analogy

• comparison', 'bījaupamyena': 'by the seed-analogy

• through comparison with seed', 'kaunteya': 'O son of Kuntī (address to a Pāṇḍava, typically Yudhiṣṭhira/Arjuna depending on context)', 'mā': 'do not', 'te': 'to you

• your', 'bhūt': 'let it be

• may it arise (optative sense)', 'atra': 'here

• in this matter', 'saṁśaya': 'doubt

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Kaunteya (son of Kuntī)
• bīja (seed)
• kṣetra/bhūmi (field/earth, implied by the seed analogy)

Educational Q&A

What is the core teaching?

To attain a greater, more beneficial end (śreyas), one may rightly give up a smaller, immediate advantage (artha). The verse frames sacrifice as rational investment, illustrated by sowing seed to gain a larger harvest.

What is happening in the narrative?

Vaiśampāyana addresses a ‘Kaunteya’ (a son of Kuntī) with counsel: do not hesitate to relinquish lesser resources when a higher outcome is at stake, using the farmer-and-seed comparison to remove doubt.