Shloka 2
Devanagari script
प्रातरेष्याम्यथेत्युक्त्वा कदाचिद् द्विजसत्तम: | तत आयाति राजेन्द्र सायं रात्रावथो पुन:,राजेन्द्र! वे श्रेष्ठ ब्राह्मण कभी यह कहकर कि “मैं प्रातःकाल लौट आऊँगा” चल देते और सायंकाल अथवा बहुत रात बीतनेपर पुनः: वापस आते थे
Transliteration
prātareṣyāmy athety uktvā kadācid dvijasattamaḥ | tata āyāti rājendra sāyaṃ rātrāv atho punaḥ ||
Translation
ചിലപ്പോഴൊക്കെ ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ “ഞാൻ പ്രഭാതത്തിൽ മടങ്ങിവരും” എന്നു പറഞ്ഞ് പുറപ്പെടും; എന്നാൽ, രാജേന്ദ്രാ, അവൻ സന്ധ്യയ്ക്കോ—അല്ലെങ്കിൽ ഏറെ രാത്രി കഴിഞ്ഞശേഷമോ—വീണ്ടും മടങ്ങിവരും.
Word by Word
प्रातर्in the morning
प्रातर्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootप्रातर्
एष्यामिI shall come
एष्यामि:
TypeVerb
Rootइ (धातु)
Formलृट् (simple future), 1, singular, परस्मैपद
अथthen/and
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
इतिthus (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund), कर्तरि
कदाचित्sometimes/once
कदाचित्:
TypeIndeclinable
Rootकदाचित्
द्विजसत्तमःthe best of the twice-born (brahmin)
द्विजसत्तमः:
Karta
TypeNoun
Rootद्विज-सत्तम
Formmasculine, nominative, singular
ततःthen/from there
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
आयातिcomes/returns
आयाति:
TypeVerb
Rootया (धातु) + आ-उपसर्ग
Formलट् (present), 3, singular, परस्मैपद
राजेन्द्रO king of kings
राजेन्द्र:
TypeNoun
Rootराज-इन्द्र
Formmasculine, vocative, singular
सायम्in the evening
सायम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसायम्
रात्रौat night
रात्रौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरात्रि
Formfeminine, locative, singular
अथand/then
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaR
rājendra (the king being addressed)D
dvijasattamaḥ (an eminent Brahmin)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes