Adhyaya 255
जयद्रथविमोचन–पलायनवृत्तान्तः (Recovery of Draupadī and Jayadratha’s flight)
Upa-parva: Draupadī-haraṇa–Jayadratha-saṃyoga (Abduction episode and pursuit)
Vaiśaṃpāyana narrates a concentrated engagement in which Jayadratha urges allied forces to press the fight. The battlefield intensifies: Bhīma advances with an iron mace; Arjuna and Yudhiṣṭhira inflict rapid losses; Nakula and Sahadeva execute targeted actions against mounted and elephant forces. The opposing formations fragment as casualties mount, and the field imagery shifts to aftermath and scavengers. Jayadratha, alarmed, releases Draupadī and attempts flight. Arjuna restrains Bhīma from indiscriminate pursuit, insisting the principal offender be sought. A triadic ethical debate follows: Bhīma vows he will not release Jayadratha; Yudhiṣṭhira counsels sparing him due to Duḥśalā and Gāndhārī; Draupadī argues that an abductor and aggressor is not fit to be spared. The chapter closes with Bhīma and Arjuna accelerating the chase as Jayadratha refuses to turn back despite being addressed.
Chapter Arc: वैशम्पायन जनमेजय को बताते हैं कि महाधनुर्धर कर्ण दुर्योधन के प्रयोजन से विशाल सेना लेकर द्रुपद के रमणीय नगर को चारों ओर से घेर लेता है—यह केवल युद्ध नहीं, एक संदेश है कि हस्तिनापुर की शक्ति अब दूर-दूर तक पहुँचेगी। → कर्ण महायुद्ध करके द्रुपद को वश में करता है, कर (tribute) दिलवाता है, और फिर एक के बाद एक राजाओं को जीतता चलता है—नेपाल-प्रदेश के नरेश, पर्वतीय क्षेत्र, पूर्व दिशा की ओर धावा, फिर दक्षिण में पाण्ड्य-देश और श्रीशैल, आगे केरल; पश्चिम में अवन्ती को साम-नीति से झुकाता है और वृष्णियों से संगम कर पश्चिम दिशा में भी विजय-यात्रा बढ़ाता है। मार्ग में कहीं स्वेच्छा से दान मिलता है (रुक्मी का ‘जितना सोना चाहो’), कहीं बल से अधीनता; और राजाओं की प्रतिक्रियाएँ बँटी रहती हैं—कोई प्रशंसा, कोई निन्दा, कोई मौन। → चारों दिशाओं में विजय का चरम तब आता है जब सूतनन्दन कर्ण शशक, यवन आदि म्लेच्छ-समूहों तक को जीतकर ‘समूची पृथ्वी’ को अपने अभियान के अधीन दिखाता है—और इस व्यापक दिग्विजय का राजनीतिक फल यह बनता है कि दुर्योधन और शकुनि कर्ण के बल पर पाण्डवों को युद्ध में पहले ही पराजित मान बैठते हैं। → कर्ण की दिग्विजय से धन-रत्न, स्वर्ण-रजत, और कर-राशि एकत्र होती है; अनेक राजाओं की अधीनता स्थापित होती है; और कौरव-पक्ष के भीतर आत्मविश्वास दृढ़ हो जाता है कि अब पाण्डवों का प्रतिरोध टिक नहीं पाएगा। → दुर्योधन-शकुनि का यह अति-आत्मविश्वास—कि ‘पाण्डव पराजित ही समझो’—आगामी टकराव की भूमि तैयार करता है: क्या यह विजय-यात्रा धर्म-नीति की कसौटी पर टिकेगी, या अहंकार भविष्य में विनाश का द्वार खोलेगा?
Shlokas
Verse 1
वैशम्पायनजी कहते हैं--भरतश्रेष्ठ जनमेजय! तदनन्तर महाथनुर्धर कर्णने अपनी विशाल सेनाके साथ जाकर राजा द्रुपदके रमणीय नगरको चारों ओरसे घेर लिया
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഭരതശ്രേഷ്ഠനായ ജനമേജയാ! അതിനുശേഷം മഹാധനുർധരനായ കർണ്ണൻ തന്റെ വിശാല സൈന്യവുമായി മുന്നേറി രാജാവ് ദ്രുപദന്റെ മനോഹര നഗരത്തെ എല്ലാദിക്കുകളിലും വളഞ്ഞു.
Verse 2
युद्धेन महता चैनं चक्रे वीर॑ वशानुगम् । सुवर्ण रजतं चापि रत्नानि विविधानि च
മഹായുദ്ധത്തിലൂടെ അവൻ ആ വീരനെ തന്റെ അധീനനാക്കി. കൂടാതെ സ്വർണ്ണവും വെള്ളിയും പലവിധ രത്നങ്ങളും അവൻ നേടി.
Verse 3
करं च दापयामास द्रुपदं नृपसत्तम । त॑ विनिर्जित्य राजेन्द्र राजानस्तस्य येडनुगा:
നൃപശ്രേഷ്ഠൻ ദ്രുപദനെ കരം അടയ്ക്കാൻ നിർബന്ധിച്ചു. ഓ രാജേന്ദ്രാ! അവനെ നിർണായകമായി ജയിച്ച ശേഷം ദ്രുപദനെ അനുഗമിച്ച മറ്റു രാജാക്കളെയും തന്റെ അധീനത്തിലാക്കി.
Verse 4
तानू सर्वान् वशगांक्षक्रे करं चैनानदापयत् । फिर महान् युद्ध करके उसने वीर द्रुपदको अपने वशमें कर लिया और उन्हें सोना
അവൻ അവരെയെല്ലാം തന്റെ അധീനത്തിലാക്കി, അവരിൽ നിന്ന് കരം അടയ്ക്കിപ്പിച്ചു.
Verse 5
भगदत्तं च निर्जित्य राधेयो गिरिमारुहत् । हिमवन्तं महाशैलं युध्यमानश्व शत्रुभि:
ഭഗദത്തനെ ജയിച്ച ശേഷം രാധേയൻ (കർണ്ണൻ) പർവ്വതം കയറി. ശത്രുക്കളോട് യുദ്ധം ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കെ ഹിമവാൻ എന്ന മഹാശൈലത്തെ അവൻ എത്തിച്ചേർന്നു.
Verse 6
प्रययौ च दिश: सर्वान् नृपतीन् वशमानयत् | स हैमवतिकान् जित्वा करं सर्वानदापयत्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അവൻ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും പുറപ്പെട്ടു രാജാക്കളെ തന്റെ അധീനത്തിലാക്കി. ഹിമവത് പ്രദേശത്തിലെ ഭൂപാലന്മാരെ ജയിച്ച് എല്ലാവരിൽ നിന്നും കര (ഉപഹാരം/രാജസ്വം) അടപ്പിച്ചു.
Verse 7
नेपालविषये ये च राजानस्तानवाजयत् । अवतीर्य ततः शैलात् पूर्वां दिशमभिद्रुत:,तदनन्तर नेपालदेशमें जो राजा थे, उनपर भी विजय प्राप्त की, फिर हिमालय पर्वतसे उतरकर उसने पूर्व दिशाकी ओर धावा किया
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—നേപാൾ പ്രദേശത്തിലെ രാജാക്കളെയും അവൻ ജയിച്ചു. പിന്നെ ആ പർവ്വതത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി കിഴക്കുദിക്കിലേക്കു വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞു.
Verse 8
अड्डान् वज्ान् कलिंगांश्व शुण्डिकान् मिथिलानथ । मागधान् कर्कखण्डांश्व निवेश्य विषये55त्मन:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അംഗം, വംഗം, കലിംഗം, ശുണ്ഡികം, മിഥില, മഗധം, കർക്കഖണ്ഡം—ഇവയെല്ലാം തന്റെ രാജ്യാധീനത്തിലാക്കി കർണൻ അവയെ തന്റെ വശത്തിലാക്കി.
Verse 9
आवशीरांश्व योध्यांश्व अहिक्षत्रं च निर्जयत् । पूर्वा दिशं विनिर्जित्य वत्सभूमिं तथागमत्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ആവശീര, യോധ്യ, അഹിക്ഷത്രം എന്നിവയും അവൻ ജയിച്ചു. ഇങ്ങനെ കിഴക്കുദിക്കിനെ കീഴടക്കി വത്സഭൂമിയിലേക്കു അവൻ പ്രവേശിച്ചു.
Verse 10
वत्सभूमिं विनिर्जित्य केवलां मृत्तिकावतीम् | मोहन पत्तनं चैव त्रिपुरीं कोसलां तथा
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—വത്സഭൂമിയെ ജയിച്ച് അതിനെ വെറും മണ്ണിൻ പ്രദേശമായി ശേഷിപ്പിച്ചു. പിന്നെ മോഹനം, പട്ടണം, ത്രിപുരി, കൂടാതെ കോസലയും അവൻ കീഴടക്കി.
Verse 11
दक्षिणां दिशमास्थाय कर्णो जित्वा महारथान्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— ദക്ഷിണദിശയെ ആശ്രയിച്ച് കർണ്ണൻ അനേകം മഹാരഥന്മാരെ ജയിച്ചു. ദക്ഷിണദേശത്ത് എത്തി അവിടത്തെ പ്രസിദ്ധ യോദ്ധാക്കളെ കീഴടക്കി. ദക്ഷിണരാജാക്കന്മാരിൽ റുക്മിയുമായി അവൻ യുദ്ധം ചെയ്തു. റുക്മി ആദ്യം അത്യന്തം ഘോരവും ഭയങ്കരവുമായ സമരം നടത്തി; പിന്നെ സൂതപുത്രനായ കർണ്ണനോട് പറഞ്ഞു—യുദ്ധശൗര്യത്തിന്റെ മഹത്വവും സാമൂഹിക അപമാനത്തിന്റെ കഠിനതയും കൂട്ടിയിടിക്കുന്ന ധർമ്മസങ്കടം സൂചിപ്പിക്കുന്ന വിധത്തിൽ।
Verse 12
रुक्मिणं दाक्षिणात्येषु योधयामास सूतज: । स युद्ध तुमुलं कृत्वा रुक्मी प्रोवाच सूतजम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— ദക്ഷിണപ്രദേശങ്ങളിൽ സൂതപുത്രനായ കർണ്ണൻ റുക്മിയുമായി യുദ്ധം ചെയ്തു. തുമുലമായ സമരം നടത്തി റുക്മി കർണ്ണനോട് പറഞ്ഞു।
Verse 13
प्रीतो5स्मि तव राजेन्द्र विक्रमेण बलेन च । न ते विघ्नं करिष्यामि प्रतिज्ञां समपालयम्
“രാജേന്ദ്രാ! നിന്റെ ബലവും വിക്രമവും കണ്ടു ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്. നിന്റെ കാര്യത്തിൽ ഞാൻ ഒരു വിഘ്നവും വരുത്തുകയില്ല; എന്റെ പ്രതിജ്ഞ ഞാൻ പാലിക്കും.”
Verse 14
प्रीत्या चाहं प्रयच्छामि हिरण्यं यावदिच्छसि । समेत्य रुक्मिणा कर्ण: पाण्ड्यंशैलं च सोडगमत्
“സ്നേഹത്തോടെ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്ര സ്വർണം ഞാൻ തരാം.” റുക്മിയുമായി ചേർന്ന് കർണ്ണൻ പാണ്ഡ്യദേശത്തിലെ പർവതത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു അവിടെ എത്തി.
Verse 15
“तुम जितना सोना ले जाना चाहो उतना मैं प्रसन्नतापूर्वक दे रहा हूँ।” इस प्रकार रुकमीसे मिलकर कर्णने पाण्ड्यदेश तथा श्रीशैलकी ओर प्रस्थान किया ।।
“നീ എത്ര സ്വർണം കൊണ്ടുപോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ അത്രയും ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ തരുന്നു.” ഇങ്ങനെ റുക്മിയുമായി കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി കർണ്ണൻ പാണ്ഡ്യദേശത്തേക്കും ശ്രീശൈലത്തേക്കും പുറപ്പെട്ടു. അവിടെ യുദ്ധത്തിൽ അവൻ കേരളരാജാവിനെയും, നീലനെന്ന മഹീപതിയെയും, വേണുദാരിയുടെ പുത്രനെയും, മറ്റ് ശ്രേഷ്ഠ നൃപന്മാരെയും നേരിട്ടു.
Verse 16
दक्षिणस्यां दिशि नृपान् करान् सर्वानदापयत् | उसने रणभूमिमें केरल नरेश, राजा नील तथा वेणुदारिपुत्रको हराया और दक्षिण दिशामें अन्य जितने प्रमुख भूपाल थे, उन सबको जीतकर उनसे कर वसूल किया ।।
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ദക്ഷിണദിക്കിൽ അവൻ എല്ലാ രാജാക്കളെയും കരം അർപ്പിക്കുവാൻ നിർബന്ധിച്ചു. തുടർന്ന് ശൈശുപാലരുടെ ദേശത്തേക്ക് ചെന്നു സൂതനന്ദനൻ കർണ്ണൻ അതും ജയിച്ചു.
Verse 17
आव्न्त्यांश्व॒ वशे कृत्वा साम्ना च भरतर्षभ । वृष्णिभि: सह संगम्य पश्चिमामपि निर्जयत्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ! സാമവും നയവും കൊണ്ട് അവന്തിയിലെ രാജാക്കളെ വശപ്പെടുത്തി, വൃഷ്ണി യാദവരോടൊപ്പം ചേർന്ന് പടിഞ്ഞാറുദിക്കിനെയും ജയിച്ചു.
Verse 18
वारुणीं दिशमागम्य यवनान् बर्बरांस्तथा | नृपान् पश्चिमभूमिस्थान् दापयामास वै करान्,इसके बाद पश्चिम दिशामें जाकर यवन तथा बर्बर राजाओंको, जो पश्चिम देशके ही निवासी थे, पराजित करके उनसे कर लिया
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—വരുണദിക്കായ പടിഞ്ഞാറോട്ട് ചെന്നു അവൻ യവനന്മാരെയും ബർബരന്മാരെയും, പടിഞ്ഞാറൻ ദേശങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന രാജാക്കളെയും കീഴടക്കി അവരിൽ നിന്ന് കരം അടപ്പിച്ചു.
Verse 19
विजित्य पृथिवीं सर्वा स पूर्वापरदक्षिणाम् । सम्लेच्छाटविकान् वीर: सपर्वतनिवासिन:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ കിഴക്ക്, പടിഞ്ഞാറ്, തെക്ക് എന്നിങ്ങനെ എല്ലാദിക്കുകളിലുമായി ഭൂമിയെ ജയിച്ച ശേഷം, ആ വീരനായ സൂതനന്ദനൻ മ്ലേച്ഛരെയും വനവാസികളെയും പർവ്വതവാസികളെയും കീഴടക്കി; ശശകരെയും യവനരെയും കൂടി ജയിച്ചു.
Verse 20
भद्रान् रोहितकांश्वैव आग्रेयान् मालवानपि । गणान् सर्वान् विनिर्जित्य नीतिकृत् प्रहसन्निव
ഭദ്രർ, രോഹിതകർ, ആഗ്രേയർ, മാലവർ—ഇവരടങ്ങിയ എല്ലാ ഗണങ്ങളെയും ജയിച്ച ശേഷം, നയം സ്ഥാപിക്കുന്നവനായ അവൻ പ്രഹസിക്കുന്നവനെന്നപോലെ തോന്നി.
Verse 21
नग्नजित्प्रमुखांश्नैव गणान् जित्वा महारथान्,इस प्रकार पुरुषसिंह महारथी कर्ण नग्नजित् आदि महारथी नरेशसमुदायोंको जीतकर सारी पृथ्वीको पराजित करके अपने वशमें कर लेनेके पश्चात् हस्तिनापुरको लौट आया
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—നഗ്നജിത് മുതലായ മഹാരഥന്മാരുടെ സംഘത്തെ ജയിച്ച്, പുരുഷസിംഹനായ മഹാരഥി കർണ്ണൻ രാജസമൂഹങ്ങളെ പരാജയപ്പെടുത്തി സർവ്വ ഭൂമിയെയും വശപ്പെടുത്തി, പിന്നെ ഹസ്തിനാപുരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി വന്നു।
Verse 22
एवं स पृथिवीं सर्वा वशे कृत्वा महारथ: । विजित्य पुरुषव्याप्रो नागसाह्कयमागमत्
ഇങ്ങനെ പുരുഷവ്യാഘ്രനായ മഹാരഥി കർണ്ണൻ സർവ്വ ഭൂമിയെയും വശപ്പെടുത്തി, നഗ്നജിത് മുതലായ രാജസമൂഹങ്ങളെ ജയിച്ച് നാഗസാഹ്വ്യം (ഹസ്തിനാപുരം) പ്രാപിച്ചു।
Verse 23
तमागतं महेष्वासं धार्तराष्ट्री जनाधिप: । प्रत्युदूग्म्य महाराज सभ्रातृपितृबान्धव:
ആ മഹാധനുർധരൻ എത്തിയപ്പോൾ, ഹേ മഹാരാജാ, ധാർത്തരാഷ്ട്ര ജനാധിപൻ സഹോദരന്മാരോടും പിതൃതുല്യ മുതിർന്നവരോടും ബന്ധുക്കളോടും കൂടി മുന്നോട്ട് ചെന്നു അവനെ സ്വീകരിച്ചു।
Verse 24
अर्चयामास विधिना कर्णमाहवशोभिनम् | आश्रावयच्च तत् कर्म प्रीयमाणो जनेश्वर:
ജനേശ്വരനായ രാജാവ് ഹൃദയം നിറഞ്ഞ സന്തോഷത്തോടെ യുദ്ധഭൂമിയെ ശോഭിപ്പിക്കുന്ന കർണ്ണനെ വിധിപൂർവ്വം ആദരിച്ചു; ആ കൃത്യവും എല്ലാവരും കേൾക്കുമാറ് പ്രഖ്യാപിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു।
Verse 25
4. ५ ढ़ है५ $ 2 ऐ कक प 282 श् पे | हट | गा २
അതിനുശേഷം അവൻ കർണ്ണനോടു പറഞ്ഞു—“വീരവരാ, നിനക്കു മംഗളം. ഭീഷ്മനിൽ നിന്നോ ദ്രോണാചാര്യനിൽ നിന്നോ കൃപാചാര്യനിൽ നിന്നോ ബാഹ്ലികനിൽ നിന്നോ എനിക്ക് ലഭിക്കാത്തതു—അതേ തന്നെയാണ് നിനക്കിൽ നിന്നു ഞാൻ ലഭിച്ചത്।”
Verse 26
बहुना च किमुक्तेन शूणु कर्ण वचो मम | सनाथो<स्मि महाबाहो त्वया नाथेन सत्तम,“महाबाहु कर्ण! अधिक कहनेसे क्या लाभ? तुम मेरी बात सुनो। सत्पुरुषरत्न! तुम्हें अपना नाथ (सहायक) पाकर ही मैं सनाथ हूँ
മഹാബാഹു കർണാ! അധികം പറഞ്ഞിട്ട് എന്ത് പ്രയോജനം? എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക. സത്പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ! നിന്നെ നാഥനായി (രക്ഷകനായി) ലഭിച്ചതിനാൽ ഞാൻ ഇനി അനാഥനല്ല; ഞാൻ സനാഥനാണ്.
Verse 27
न हि ते पाण्डवा: सर्वे कलाम्हन्ति षोडशीम् । अन्ये वा पुरुषव्याप्र राजानो5भ्युदितोदिता:,'पुरुषसिंह! वे समस्त पाण्डव अथवा अन्य श्रेष्ठठटम नरेश तुम्हारी सोलहवीं कलाके बराबर भी नहीं हो सकते
പുരുഷസിംഹാ! ആ പാണ്ഡവർ എല്ലാവരും ചേർന്നാലും നിന്റെ മഹത്വത്തിന്റെ പതിനാറിലൊരുഭാഗത്തിനും തുല്യമല്ല; പ്രശസ്തരായ മറ്റു രാജാക്കന്മാരും നിനക്കു സമന്മാരല്ല.
Verse 28
स भवान् धृतराष्ट्र तं गान्धारीं च यशस्विनीम् । पश्य कर्ण महेष्वास अदितिं वज्रभूद् यथा
മഹേഷ്വാസ കർണാ! ഇനി എന്റെ പൂജ്യ പിതാവായ ധൃതരാഷ്ട്രനെയും യശസ്വിനിയായ മാതാവ് ഗാന്ധാരിയെയും ദർശിക്കൂ—വജ്രധാരി ഇന്ദ്രൻ മാതാവ് അദിതിയെ ദർശിക്കുന്നതുപോലെ.
Verse 29
ततो हलहलाशब्द: प्रादुरासीद् विशाम्पते । हाहाकाराश्न बहवो नगरे नागसाह्नये,जनमेजय! तदनन्तर हस्तिनापुर नगरमें सब ओर बड़ा भारी कोलाहल मच गया। अनेक प्रकारके हाहाकार सुनायी देने लगे
അതിനുശേഷം, ജനമേജയാ! നാഗസാഹ്വയ (ഹസ്തിനാപുര) നഗരമൊട്ടാകെ പെട്ടെന്ന് മഹാകോലാഹലം ഉയർന്നു; പലവിധ ‘ഹാ ഹാ’ എന്ന ആർത്തനാദങ്ങൾ മുഴങ്ങിത്തുടങ്ങി.
Verse 30
केचिदेनं प्रशंसन्ति निन्दन्ति सम तथापरे । तूष्णीमासंस्तथा चान्ये नृपास्तत्र जनाधिप,राजन! कोई तो कर्णकी प्रशंसा करते थे और दूसरे उसकी निन्दा। अन्य कितने ही राजा निन्दा और प्रशंसा कुछ भी न करके मौन थे
രാജാവേ! അവിടെ ചില രാജാക്കന്മാർ അവനെ പ്രശംസിച്ചു; ചിലർ നിന്ദിച്ചു; മറ്റുചിലർ പ്രശംസയും നിന്ദയും ഒന്നുമില്ലാതെ മൗനമായി നിന്നു.
Verse 31
एवं विजित्य राजेन्द्र कर्ण: शस्त्रभूतां वर: । सपर्वतवनाकाशां ससमुद्रां सनिष्कुटाम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജേന്ദ്രാ! ഇങ്ങനെ ജയിച്ചു, ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കർണ്ണൻ പർവ്വത-വനങ്ങൾ, വിശാലമായ തുറന്ന പ്രദേശങ്ങൾ, ആകാശപ്രാന്തങ്ങൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, ഉപവനങ്ങൾ എന്നിവയോടുകൂടിയ സമസ്ത ഭൂമിയെയും വശപ്പെടുത്തി.
Verse 32
देशैरुच्चावचै: पूर्णा पत्तनैर्नगरैरपि । दीपैश्वानूपसम्पूर्ण: पृथिवीं पृथिवीपते
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭൂമിപതേ, ഹേ മഹാരാജാ! ഉയരം-താഴ്ചയുള്ള നാനാദേശങ്ങൾ, തുറമുഖങ്ങളും നഗരങ്ങളും, ദ്വീപുകളും ജലസമൃദ്ധമായ അനൂപപ്രദേശങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഈ സമസ്ത ഭൂമി കർണ്ണന്റെ അധീനമായി.
Verse 33
कालेन नातिदीर्घेण वशे कृत्वा तु पार्थिवान् । अक्षयं धनमादाय सूतजो नृपमभ्ययात्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അധികകാലം കഴിയുംമുമ്പേ, സൂതപുത്രനായ കർണ്ണൻ രാജാക്കളെ വശപ്പെടുത്തി; അക്ഷയധനം സമാഹരിച്ച് ആ നൃപന്റെ അടുക്കലേക്ക് ചെന്നു.
Verse 34
प्रविश्य च गृहं राजन्नभ्यन्तरमरिंदम । गान्धारीसहितं वीरो धृतराष्ट्रं ददर्श सः
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! ശത്രുദമനനായ വീരൻ കർണ്ണൻ ഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് ചെന്നു; അവിടെ ഗന്ധാരിയോടുകൂടിയ ധൃതരാഷ്ട്രനെ കണ്ടു.
Verse 35
पुत्रवच्च नरव्यात्र पादौ जग्राह धर्मवित् | धृतराष्ट्रेण चाश्लिष्य प्रेमणा चापि विसर्जित:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ധർമ്മവിദഗ്ധനായ കർണ്ണൻ പുത്രനെപ്പോലെ ആ നരവ്യാഘ്രന്റെ പാദങ്ങൾ പിടിച്ചു. ധൃതരാഷ്ട്രനും സ്നേഹത്തോടെ അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, പ്രേമത്തോടെ വിടവാങ്ങിച്ചു.
Verse 36
शत्रुसूदन_ जनमेजय! धर्मज्ञ वीर कर्णने अन्तःपुरमें प्रवेश करके गान्धारीसहित धृतराष्ट्रका दर्शन किया और पुत्रकी भाँति उसने उनके दोनों चरण पकड़ लिये। धृतराष्ट्रने भी उसे प्रेमपूर्वक हृदयसे लगाकर विदा किया ।।
അന്നുമുതൽ, ജനമേജയ! ധർമ്മജ്ഞനായ വീരൻ കർണ്ണൻ അന്തഃപുരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ഗാന്ധാരിയോടുകൂടി ധൃതരാഷ്ട്രനെ ദർശിച്ചു; പുത്രനെപ്പോലെ അവരുടെ ഇരുപാദങ്ങളും പിടിച്ചു. ധൃതരാഷ്ട്രനും സ്നേഹത്തോടെ അവനെ ഹൃദയത്തിൽ ചേർത്ത് യാത്രയാക്കി. അതിനുശേഷം, ഹേ ഭാരത, രാജാവ് ധൃതരാഷ്ട്രനും സുബലപുത്രൻ ശകുനിയും—ഇരുവരും—യുദ്ധത്തിൽ കർണ്ണൻ പാണ്ഡവരെ ഇതിനകം തോൽപ്പിച്ചുവെന്നപോലെ കരുതിത്തുടങ്ങി.
Verse 103
एतान् सर्वान् विनिर्जित्य करमादाय सर्वश: । वत्सभूमिको जीतकर कर्णने केवला
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഈ എല്ലാം രാജ്യങ്ങളും ജയിച്ച്, എല്ലാതരത്തിലും കരം പൂർണ്ണമായി പിരിച്ചെടുത്ത്, കർണ്ണൻ വത്സഭൂമിക, ജീതകര, കർണ്ണന, കേവലാ, മൃത്തികാവതീ, മോഹന, പട്ടണ, ത്രിപുരീ, കോസലാ—ഇവയെല്ലാം തന്റെ അധീനത്തിലാക്കി. പിന്നെ എല്ലാദിക്കുകളിൽ നിന്നുമുള്ള വരുമാനം ശേഖരിച്ച് ദക്ഷിണദിശയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.
Verse 163
पार्श्वस्थांश्वापि नृपतीन् वशे चक्रे महाबल: । इसके बाद सूतपुत्र महाबली कर्णने चेदिदेशमें जाकर शिशुपालके पुत्रको हराया और उसके पार्श्ववर्ती नरेशोंको भी अपने अधीन कर लिया
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—മഹാബലനായ സൂതനന്ദനൻ കർണ്ണൻ സമീപരാജാക്കളെയും വശപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് അവൻ ചേദിദേശത്ത് ചെന്നു ശിശുപാലന്റെ പുത്രനെ ജയിച്ചു; അവന്റെ ചുറ്റുമുള്ള നരേന്ദ്രന്മാരെയും തന്റെ അധീനത്തിലാക്കി.
Verse 206
शशकान् यवनांश्चैव विजिग्ये सूतनन्दन: । इस प्रकार पूर्व
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—സൂതനന്ദനൻ കർണ്ണൻ ശശകരെയും യവനരെയും കൂടി ജയിച്ചു. ഇങ്ങനെ കിഴക്ക്, പടിഞ്ഞാറ്, വടക്ക്, തെക്ക്—എല്ലാ ദിക്കുകളിലുമായി—സമഗ്ര ഭൂമിയെ കീഴടക്കി, മ്ലേച്ഛരെയും വനവാസികളെയും പർവ്വതവാസികളെയും, കൂടാതെ ഭദ്ഗര, രോഹിതക, ആഗ്രേയ, മാലവ മുതലായ എല്ലാ ഗണരാജ്യങ്ങളെയും പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് നീതിമാർഗ്ഗപ്രകാരം പ്രവർത്തിച്ച സൂതനന്ദനൻ കർണ്ണൻ, ചിരിച്ചുകൊണ്ടെന്നപോലെ ശശക-യവന രാജാക്കളെയും ജയിച്ചു.
Verse 254
भारत! तबसे राजा दुर्योधन तथा सुबलपुत्र शकुनि युद्धमें कर्णद्वारा पाण्डवोंको पराजित हुआ ही समझने लगे ।। इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि घोषयात्रापर्वणि कर्णदिग्विजये चतुष्पठ्चाशदधिकद्विशततमो<ध्याय:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരത! അന്നുമുതൽ രാജാവ് ദുര്യോധനൻ സുബലപുത്രൻ ശകുനിയോടുകൂടെ, യുദ്ധത്തിൽ കർണ്ണൻ പാണ്ഡവരെ പരാജയപ്പെടുത്തിയെന്നതിനെ ഉറച്ച നിശ്ചയമായി കരുതിത്തുടങ്ങി. ഇതി ശ്രീമഹാഭാരതേ വനപർവണി ഘോഷയാത്രാപർവണി കർണ്ണദിഗ്വിജയേ ചതുഷ്പഞ്ചാശദധികദ്വിശതതമോऽധ്യായഃ।
Frequently Asked Questions
Whether the principal offender (Jayadratha), after releasing Draupadī in fear, should be executed as deterrence and retributive justice, or spared due to kinship ties and the broader ethics of restraint.
Crisis response must balance immediate protective action with disciplined targeting and ethical review; even amid strategic engagement, the text foregrounds deliberation on proportional consequence, social bonds, and future political stability.
No explicit phalaśruti appears in this adhyāya; its meta-function is narrative-ethical, using the pursuit and counsel sequence to situate punitive power within rājadharma and relational obligations.
Ask anything about Adhyaya 255 of the Mahabharata (Gita Press)
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Mahabharata (Gita Press) in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.