Shloka 293
मुद्गलोपाख्यानम् — व्रीहिद्रोणदानं, दुर्वाससः परीक्षा, स्वर्गगुणप्रश्नः
Mudgala Episode: Rice-measure Charity, Durvāsas’ Test, Inquiry on Heaven
संजहूु: प्रद्गुतानश्वाञ्छरवेगान् धनूंषि च । चित्रसेनने उनसे कहा--'कुन्तीनन्दन! इस युद्धमें मुझे तुम अपना सखा चित्रसेन समझो।” यह सुनकर अर्जुनने चित्रसेनकी ओर दृष्टिपात किया। अपने सखाको युद्धमें अत्यन्त दुर्बल हुआ देख पाण्डवप्रवर अर्जुनने अपने धनुषपर प्रकट किये हुए उस दिव्यास्त्रका उपसंहार कर दिया। अर्जुनको अपना अस्त्र समेटते देख सब पाण्डवोंने भी दौड़ते हुए घोड़ोंको रोक लिया तथा वेगपूर्वक छूटनेवाले बाणों और धनुषोंका संचालन भी बंद कर दिया
sañjahūḥ pradgutān aśvān charavegān dhanūṃṣi ca |
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അവർ മുന്നോട്ട് കുതിച്ച കുതിരകളെ തടഞ്ഞു; അമ്പിന്റെ വേഗത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന വില്ലുകളും ആയുധങ്ങളും നിയന്ത്രിച്ചു നിർത്തി. അപ്പോൾ ചിത്രസേനൻ അവനോട് പറഞ്ഞു—“കുന്തീനന്ദനേ! ഈ യുദ്ധത്തിൽ എന്നെ നിന്റെ സഖാവ് ചിത്രസേനനെന്നു കരുതുക.” ഇത് കേട്ട് അർജുനൻ ചിത്രസേനനെ നോക്കി; യുദ്ധത്തിൽ തന്റെ സുഹൃത്ത് അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നതു കണ്ട പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠനായ അർജുനൻ വില്ലിൽ പ്രത്യക്ഷമായിരുന്ന ആ ദിവ്യാസ്ത്രം ഉപസംഹരിച്ചു. അർജുനൻ ആയുധം പിൻവലിക്കുന്നതു കണ്ടതോടെ പാണ്ഡവർ എല്ലാവരും ഓടിവന്ന് കുതിച്ചോടുന്ന കുതിരകളെ കെട്ടിയടക്കി, അമ്പും വില്ലും ശക്തിയായി പ്രയോഗിക്കുന്നതു നിർത്തി.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even in warfare, dharma includes restraint: when a friend or ally is endangered or weakened, one should avoid disproportionate force and act with propriety, recalling excessive power and preventing needless harm.
Citraseṇa asks Arjuna to treat him as a friend in the midst of battle. Arjuna, seeing Citraseṇa’s weakened state, withdraws a divine missile already invoked on his bow. Observing this, the other Pāṇḍavas also rein in their horses and stop the rapid discharge of arrows, effectively pausing the fight.