Shloka 30
धृतराष्ट्रस्य क्रतु-प्रवर्तनम् तथा पाण्डवानां निमन्त्रण-प्रतिवचनम्
Dhṛtarāṣṭra’s Sacrifice Commences and the Pandavas’ Reply to the Invitation
अन्येअस्य युगमच्छिन्दन् ध्वजमन्ये न्यपातयन् | ईषामन्ये हयानन्ये सूतमन्ये न््यपातयन्,किन्हींने उसके रथका जुआ काट दिया, दूसरोंने ध्वजा काटकर गिरा दी। कुछ लोगोंने ईषादण्डके टुकड़े-टुकड़े कर दिये। कुछ गन्धरवोंने कर्णके घोड़ोंको यमलोक पहुँचा दिया तथा दूसरोंने सारथिको मार गिराया
vaiśampāyana uvāca |
anye 'sya yugam acchindan dhvajam anye nyapātayan |
īṣām anye hayān anye sūtam anye nyapātayan ||
ചിലർ അവന്റെ രഥത്തിന്റെ യുഗം മുറിച്ചു; ചിലർ ധ്വജം വെട്ടി താഴെയിട്ടു. ചിലർ ഈഷാദണ്ഡം തകർത്തു; ചിലർ കുതിരകളെ കൊന്നു; മറ്റുചിലർ സാരഥിയെയും വീഴ്ത്തി.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores a pragmatic lesson from epic warfare: power depends on supporting structures. By targeting the chariot’s yoke, banner, pole, horses, and driver, opponents dismantle capability systematically—suggesting that in conflict, safeguarding one’s supports (resources, allies, instruments) is as vital as personal valor.
A group of attackers overwhelms a chariot-borne warrior by damaging the chariot components: some cut the yoke, others topple the banner, others break the pole, some kill the horses, and others strike down the charioteer, rendering the chariot ineffective.