Shloka 31

द्रौपदी–सत्यभामा संवादः

Draupadī and Satyabhāmā on ethical household conduct

Devanagari script

जिसका चालू किया हुआ दर्श और पौर्णमास याग बीचमें ही बंद हो जाय अथवा बिना आहुति किये ही रह जाय, उसे “पथिकृत” नामक अग्निके लिये मिट्टीके आठ पुरवोंमें संस्कृत चरुके द्वारा होम करना चाहिए ।। सूतिकाग्निर्यदा चाग्निं संस्पृशेदग्निहोत्रिकम्‌ । इष्टिरष्टाकपालेन कार्या चाग्निमतेडग्नये,जब सूतिकागृहकी अग्नि, अग्निहोत्रकी अग्निका स्पर्श कर ले, तब मिट्टीके आठ पुरवोंमें संस्कृत पुरोडाशद्वारा 'अग्निमान” नामक अग्निको आहुति देनी चाहिये

Transliteration

mārkaṇḍeya uvāca | sūtikāgnir yadā cāgniṃ saṃspṛśed agnihotrikam | iṣṭir aṣṭākapālena kāryā cāgnimate 'gnaye ||

Translation

ആരംഭിച്ച ദർശ–പൗർണമാസ യാഗം നടുവിൽ തന്നെ മുടങ്ങുകയോ, ആഹുതി അർപ്പിക്കാതെ അപൂർണ്ണമായി ശേഷിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, ‘പഥികൃത്’ എന്ന അഗ്നിക്കായി മണ്ണിന്റെ എട്ട് കപാലങ്ങളിൽ സംസ്കൃത ചരുവാൽ ഹോമം ചെയ്യണം. പിന്നെ, സൂതികാഗൃഹത്തിലെ അഗ്നി അഗ്നിഹോത്ര അഗ്നിയെ സ്പർശിച്ചാൽ, മണ്ണിന്റെ എട്ട് കപാലങ്ങളിൽ സംസ്കൃത പുരോഡാശം ഉപയോഗിച്ച് ‘അഗ്നിമാൻ’ എന്ന അഗ്നിക്കായി ഇഷ്ടി-ഹോമം നടത്തണം.

Word by Word

सूतिका-अग्निःthe fire of the lying-in room (postpartum fire)

यदाwhen

चand

अग्निम्fire

संस्पृशेत्should touch

अग्निहोत्रिकम्belonging to the Agnihotra (agnihotra-fire)

इष्टिःan offering/oblation-rite (iṣṭi)

अष्टा-कपालेनwith an eight-potshard (eight-cup) [puroḍāśa]

कार्याshould be performed

चand

अग्निमतेto/for Agnimat (the fire-deity named Agnimat)

इड्-अग्नयेto/for Id-agni (a specific fire/deity; reading uncertain)

Speaker

मार्कण्डेय उवाच

Characters & Entities

Mārkaṇḍeya

Agni

Agnihotra (agnihotrikāgni)

Sūtikāgni (fire of the maternity chamber)

Agnimat (a named/epithetic form of Agni)

Aṣṭākapāla (eight-pot/potsherd offering)

Character Dynamics

Dharma Sankata (Moral Dilemma)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Philosophical Teaching

Political Layer

Geographic Context

Cross References

Meter (Chandas)

Sandhi Notes

Educational Q&A

What is the core teaching?

Sacred fires are governed by strict dharma: if an irregular contact occurs (here, the sūtikā-fire touching the Agnihotra fire), one should not ignore it but perform the prescribed remedial iṣṭi—an eight-kapāla offering to Agni as ‘Agnimat’—to restore ritual order and purity.

What is happening in the narrative?

Mārkaṇḍeya is instructing about ritual contingencies and expiations. He describes a specific situation involving household fires and prescribes the correct Vedic remedy (an aṣṭākapāla iṣṭi to Agni/Agnimat) when the maternity-chamber fire comes into contact with the Agnihotra fire.