Shloka 221
द्रौपदी–सत्यभामा संवादः
Draupadī and Satyabhāmā on ethical household conduct
इति श्रीमहा भारते वनपर्वणि मार्कण्डेयसमास्यापर्वणि आंगिरसोपाख्याने एकविंशत्यधिकद्वधिशततमो<5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत वनपर्वके अन्तर्गत मार्कण्डेययमास्यापर्वमें आंगिरसोपाख्यानविषयक दो सौ इक्कीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
iti śrīmahābhārate vanaparvaṇi mārkaṇḍeyasamāsyāparvaṇi āṅgirasopākhyāne ekaviṃśatyadhikadvāśatatamo 'dhyāyaḥ | itthaṃ śrīmahābhārate vanaparva-ke antargata mārkaṇḍeyasamāsyāparva meṃ āṅgirasopākhyāna-viṣayaka do sau ikkīsavāṃ adhyāya pūrā huā |
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—“ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ വനപർവ്വത്തിന്റെ അന്തർഗതമായ മാർക്കണ്ഡേയ-സമാസ്യപർവ്വത്തിൽ ‘ആംഗിരസോപാഖ്യാനം’ എന്ന ഇരുനൂറ്റി ഇരുപത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.” അർത്ഥം: ഈ സമാപ്തിവാക്യം അധ്യായത്തിന്റെ ഔപചാരിക അന്ത്യം പ്രഖ്യാപിക്കുകയും, ഈ സംഭവത്തിന്റെ നൈതിക-ധാർമ്മിക അർത്ഥം ശ്രോതാവ് ഹൃദയത്തിൽ ധരിക്കണമെന്ന് ആഹ്വാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു.
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
This verse is a colophon rather than a doctrinal statement: its function is to mark closure and preserve the integrity of transmission. Indirectly, it reinforces the Mahābhārata’s method of teaching dharma through framed episodes (upākhyānas) embedded within larger parvans.
The speaker label ‘Mārkaṇḍeya uvāca’ and the concluding formula ‘iti … adhyāyaḥ’ indicate that Markandeya’s telling of the Āṅgirasa-related episode has reached its end, and the 221st chapter is formally concluded within the Vana Parva.