Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

द्रौपदी–सत्यभामा संवादः

Draupadī and Satyabhāmā on ethical household conduct

पूज्यते हविषाग्रयेण चातुर्मास्येषु पावक: । पर्जन्यसहित: श्रीमाननिनेर्वेश्वानरस्तु सः,चातुर्मास्य यज्ञोंमें प्रधान हविष्यद्वारा पर्जन्यसहित जिनकी पूजा की जाती है, वे कान्तिमान्‌ वैश्वानर नामक अग्नि (मनुके प्रथम पुत्र) हैं

pūjyate haviṣāgryeṇa cāturmāsyeṣu pāvakaḥ | parjanya-sahitaḥ śrīmān aniner vaiśvānaraḥ tu saḥ ||

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ചാതുർമാസ്യ യാഗങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ ഹവിഷ്യത്തോടെ പാവകനെ പൂജിക്കുന്നു. പർജന്യനോടുകൂടി പൂജിക്കപ്പെടുന്ന ആ ദീപ്തിമാൻ വൈശ്വാനരൻ അനിനിയുടെ പുത്രനാണ്.

पूज्यतेis worshipped
पूज्यते:
Karma
TypeVerb
Rootपूज्
FormLat, Atmanepada, Karmani, Prathama, Eka
हविषाwith oblation
हविषा:
Karana
TypeNoun
Rootहविस्
FormNapumsaka, Trtiya, Eka
अग्रयेणby/with Agni (fire)
अग्रयेण:
Karana
TypeNoun
Rootअग्रि
FormPum, Trtiya, Eka
चातुर्मास्येषुin the Cāturmāsya rites
चातुर्मास्येषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootचातुर्मास्य
FormNapumsaka, Saptami, Bahu
पावकःPāvaka (Agni)
पावकः:
Karta
TypeNoun
Rootपावक
FormPum, Prathama, Eka
पर्जन्यसहितःaccompanied by Parjanya (rain-god)
पर्जन्यसहितः:
Karta
TypeAdjective
Rootपर्जन्य-सहित
FormPum, Prathama, Eka
श्रीमान्splendid, illustrious
श्रीमान्:
Karta
TypeAdjective
Rootश्रीमत्
FormPum, Prathama, Eka
अनिनेःof Anini
अनिनेः:
Sambandha
TypeNoun
Rootअनिनि
FormPum, Sasthi, Eka
वैश्वानरःVaiśvānara (a form/name of Agni)
वैश्वानरः:
Karta
TypeNoun
Rootवैश्वानर
FormPum, Prathama, Eka
तुindeed, but
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
सःhe, that one
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormPum, Prathama, Eka

मार्कण्डेय उवाच

M
Mārkaṇḍeya
A
Agni (Pāvaka, Vaiśvānara)
P
Parjanya
A
Anini
C
Cāturmāsya (rites)

Educational Q&A

The verse links ritual worship to dharmic balance: Fire (Agni) is honored with the best oblation in seasonal rites, and his worship is paired with Parjanya, highlighting the interdependence of human offerings and nature’s life-giving rain within ṛta/dharma.

Mārkaṇḍeya identifies a specific revered form of Agni—Vaiśvānara—describing how he is worshipped in the Cāturmāsya sacrifices with principal offerings, together with Parjanya, and notes his lineage as connected to Anini.