Shloka 4
अग्निनाम-प्रादुर्भावः प्रायश्चित्त-विधानं च
Agni’s Epithets, Manifestations, and Expiation Procedures
ततो राग: प्रभवति द्वेषश्चन तदनन्तरम् | ततो लोभ: प्रभवति मोहश्न॒ तदनन्तरम्,उनके सेवनसे विषयोंके प्रति उत्कट राग प्रकट होता है। फिर उसकी प्रतिकूलतामें द्वेष होता है; द्वेषके अनन्तर अभीष्ट वस्तुके प्रति लोभका प्रादुर्भाव होता है। तत्पश्चात् बुद्धिपर मोह छा जाता है
tato rāgaḥ prabhavati dveṣaś ca tad-anantaram | tato lobhaḥ prabhavati mohaś ca tad-anantaram ||
അവയെ അനുഭവിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ വിഷയങ്ങളോടു തീവ്രമായ രാഗം ഉദിക്കുന്നു; അതിന്റെ പിന്നാലെ പ്രതികൂലതയിൽ ദ്വേഷം ജനിക്കുന്നു. ദ്വേഷത്തിനു ശേഷം ഇഷ്ടവസ്തുവിനോടു ലോഭം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; പിന്നെ ബുദ്ധിയെ മൂടുന്ന മോഹം പടരുന്നു.
व्याध उवाच
Educational Q&A
The verse maps a moral-psychological chain: attachment (rāga) gives rise to aversion (dveṣa) when obstructed; this fuels greed (lobha) for the desired object; and greed culminates in delusion (moha), which obscures right judgment and dharmic conduct.
In the Vyādha’s discourse in Vana Parva, he instructs the listener on how indulgence in sense-objects and unchecked impulses progressively corrupt the mind—moving from attraction to hostility, then to grasping, and finally to confusion—thereby undermining dharma.