Shloka 4
अग्निनाम-वंश-निरूपणम् | Agni-Names and Lineage Enumeration
निमित्तभूता हि वयं कर्मणो<स्य द्विजोत्तम | येषां हतानां मांसानि विक्रीणामीह वै द्विज,द्विजश्रेष्ठस इस कार्यमें हम निमित्तमात्र हैं। ब्रह्मन! मैं जिन मारे गये प्राणियोंका मांस बेचता हूँ, उनके जीते-जी यदि उनका सदुपयोग किया जाता तो बड़ा धर्म होता। मांस- भक्षणमें तो धर्मका नाम भी नहीं है (उलटे महान् अधर्म होता है)। देवता, अतिथि, भरणीय कुटुम्बीजन और पितरोंका पूजन (आदर-सत्कार) अवश्य धर्म है
nimittabhūtā hi vayaṁ karmaṇo ’sya dvijottama | yeṣāṁ hatānāṁ māṁsāni vikrīṇāmiha vai dvija ||
ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ഈ കര്മത്തില് ഞങ്ങള് വെറും നിമിത്തമാത്രമാണ്. ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! കൊല്ലപ്പെട്ട ജീവികളുടെ മാംസമാണ് ഞാൻ ഇവിടെ വിൽക്കുന്നത്—അവർ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ സദുപയോഗത്തിലാക്കിയിരുന്നെങ്കിൽ അത് മഹാധർമ്മമായേനേ; എന്നാൽ മാംസഭക്ഷണത്തിൽ ധർമ്മം എന്ന പേരുപോലും ഇല്ല—മറിച്ച് അത് മഹാ അധർമ്മമാണ്.
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse frames moral agency: one may be only an instrument (nimitta) in an action, yet the ethical evaluation of practices like selling and especially consuming meat is emphasized—meat-eating is portrayed as adharma, while true dharma lies in proper, life-affirming use and conduct.
Mārkaṇḍeya addresses a brāhmaṇa, explaining that he is merely an instrument in the deed and that the meat he sells comes from slain creatures; he then contrasts what would have been righteous use of living beings with the unrighteousness he associates with meat consumption.