Shloka 3
अग्निनाम-वंश-निरूपणम् | Agni-Names and Lineage Enumeration
दोषस्यैतस्य वै ब्रह्मन् विधाते यत्नवानहम् । 'किंतु ब्रह्मन! दैव बलवान है। पूर्वजन्ममें किये हुए कर्मका ही नाम दैव है। उससे पार पाना बहुत कठिन है। यह जो कर्मदोषजनित व्याधके घर जन्म हुआ है, यह मेरे पूर्वजन्ममें किये हुए पापका ही फल है। ब्रह्मन! मैं इस दोषके निवारणके लिये प्रयत्नशील हूँ ।। २६ || विधिना हि हते पूर्व निमित्तं घातको भवेत्,"क्योंकि विधाताके द्वारा पहलेसे ही जीवकी मृत्यु निश्चित की जाती है; किंतु घातक (कसाई अथवा व्याध) उसमें निमित्त बन जाता है अर्थात् जो स्वेच्छासे ज्ञानपूर्वक जीवहिंसा करता है, वह घातक व्यर्थ ही निमित्त बनकर दोषका भागी होता है
doṣasyaitasya vai brahman vidhāte yatnavān aham | vidhinā hi hate pūrvaṁ nimittaṁ ghātako bhavet ||
ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ഈ ദോഷം പരിഹരിക്കാൻ വിധി അനുവദിക്കുന്ന പരിധിയിൽ ഞാൻ യഥാശക്തി പരിശ്രമിക്കുന്നു. കാരണം വിധാതാവ് മുമ്പേ ഒരു ജീവിയുടെ മരണം നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, കൊലയാളി വെറും നിമിത്തമാത്രമാകുന്നു; എങ്കിലും അറിഞ്ഞും സ്വേച്ഛയോടെയും ഹിംസ ചെയ്യുന്നവൻ നിമിത്തമാത്രനായാലും ദോഷത്തിന്റെ പങ്കാളിയാകുന്നു.
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
Even if destiny (vidhi) has already determined an outcome like death, a person who commits violence knowingly is not absolved: being a mere instrument (nimitta) does not erase moral responsibility (doṣa).
Mārkaṇḍeya explains to a Brahmin interlocutor that he is trying to address a perceived fault, but emphasizes a subtle point: fate may set the event, yet the human agent who performs the harmful act becomes the immediate instrument and still bears ethical blame.