Shloka 16
Agni’s Withdrawal to the Forest and Identification with Āṅgirasa (अग्न्याङ्गिरस-इतिहासः)
शुश्रूषणपरा नित्यं सततं संयतेन्द्रिया । पतिके लिये जो हितकर कार्य जान पड़ता उसमें भी वह सदा संलग्न रहती थी। देवताओंकी पूजा, अतिथियोंके सत्कार, भृत्योंके भरण-पोषण और सास-ससुरकी सेवामें भी वह सर्वदा तत्पर रहती थी। अपने मन और इन्द्रियोंपर वह निरन्तर पूर्ण संयम रखती थी।। सा ब्राह्मणं तदा दृष्टवा संस्थितं भैक्ष्यकाड्क्षिणम् | कुर्वती पतिशुश्रूषां सस्माराथ शुभेक्षणा
śuśrūṣaṇaparā nityaṃ satataṃ saṃyatendriyā | sā brāhmaṇaṃ tadā dṛṣṭvā saṃsthitaṃ bhaikṣyakāṅkṣiṇam | kurvatī patiśuśrūṣāṃ sasmārātha śubhekṣaṇā ||
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അവൾ നിത്യവും ശുശ്രൂഷാപര, എപ്പോഴും ഇന്ദ്രിയസംയമത്തോടെ സ്ഥിരചിത്തയായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു. ഭർത്താവിന് ഹിതകരമെന്ന് അവൾ അറിഞ്ഞ കാര്യങ്ങളിൽ അവൾ നിരന്തരം ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ദേവപൂജ, അതിഥിസത്കാരം, ഭൃത്യരുടെ പോഷണം, ശ്വശുര-ശ്വശ്രൂസേവ—ഇവയൊക്കെയിലും അവൾ സദാ തൽപര; മനസ്സിനും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും മേൽ അവൾക്ക് ദൃഢനിയമം ഉണ്ടായിരുന്നു. അപ്പോൾ ഭിക്ഷ തേടി നിൽക്കുന്ന ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ കണ്ടപ്പോൾ, ഭർത്തൃശുശ്രൂഷയിൽ ആയിരുന്ന ആ ശുഭനയന സ്ത്രീ ചെയ്യേണ്ടത് ഓർത്തെടുത്തു.
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights gṛhastha-dharma: disciplined self-restraint and steady service—especially to one’s spouse, elders, guests, and dependents—so that ethical action becomes prompt and mindful even amid daily duties.
A virtuous woman, constantly engaged in serving her husband and maintaining household duties with self-control, notices a brāhmaṇa who has come seeking alms; upon seeing him, she remembers her obligation of hospitality and what should be done next.