Shloka 97
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
अग्निहोत्रं वने वास: शरीरपरिशोषणम् | सर्वाण्येतानि मिथ्या स्युर्यदि भावो न निर्मल:,त्रिदण्ड धारण करना, मौन रहना, सिरपर जटाका बोझ ढोना, मूँड़ मुँड़ाना, शरीरमें वल्कल और मृगचर्म लपेटे रहना, व्रतका आचरण करना, नहाना, अग्निहोत्र करना, वनमें रहना और शरीरको सुखा देना--ये सभी यदि भाव शुद्ध न हो तो व्यर्थ हैं
agnihotraṁ vane vāsaḥ śarīra-pariśoṣaṇam | sarvāṇy etāni mithyā syur yadi bhāvo na nirmalaḥ ||
അഗ്നിഹോത്രം, വനവാസം, ശരീരത്തെ ക്ഷയിപ്പിക്കുന്ന തപസ്—അന്തര്ഭാവം നിർമ്മലമല്ലെങ്കിൽ ഇവയൊക്കെയും വ്യർത്ഥമാണ്.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
External religious acts—rituals, forest-dwelling, and bodily austerities—do not become dharma by appearance alone. Their value depends on a nirmala bhāva: a pure inner intention free from hypocrisy, pride, or ulterior motive.
In the Vana Parva’s reflective discourse setting, Yudhiṣṭhira articulates a moral evaluation of ascetic practices, emphasizing that inner purity is the criterion by which such practices are judged meaningful or futile.