Shloka 96
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
त्रिदण्डधारणं मौनं जटाभारो5थ मुण्डनम् । वल्कलाजिनसंचवेष्ट ब्रतचर्याभिषेचनम्,त्रिदण्ड धारण करना, मौन रहना, सिरपर जटाका बोझ ढोना, मूँड़ मुँड़ाना, शरीरमें वल्कल और मृगचर्म लपेटे रहना, व्रतका आचरण करना, नहाना, अग्निहोत्र करना, वनमें रहना और शरीरको सुखा देना--ये सभी यदि भाव शुद्ध न हो तो व्यर्थ हैं
tridaṇḍa-dhāraṇaṃ maunaṃ jaṭā-bhāro ’tha muṇḍanam | valkalājina-saṃcaveṣṭaṃ vrata-caryābhiṣecanam ||
ത്രിദണ്ഡം ധരിക്കൽ, മൗനം പാലിക്കൽ, ജടാഭാരം വഹിക്കൽ അല്ലെങ്കിൽ മുണ്ഡനം ചെയ്യിക്കൽ, വൽക്കലവും മൃഗചർമ്മവും ധരിക്കൽ, വ്രതചര്യയും സ്നാനവും—ഇവയെല്ലാം ബാഹ്യാനുഷ്ഠാനങ്ങളാണ്.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
External signs of renunciation—staff, silence, matted hair or shaving, bark and deer-skin, vows and ritual bathing—have no value if one’s inner attitude is impure. Dharma is measured by sincerity and purified intention, not by costume or display.
In the Vana Parva context, Yudhiṣṭhira reflects on religious discipline and the danger of mere outward observance. He emphasizes that ascetic practices must be grounded in inner moral purification to be meaningful.