Shloka 49
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
नरा: स्त्रियस्तथैवान्ये पृथिव्यां जीवसंज्ञिता: । यमराजकी आज्ञाका पालन करनेवाले यमदूत इस पृथ्वीपर आकर यहाँके पुरुषों, स्त्रियों तथा अन्य जीवोंको बलपूर्वक पकड़ ले जाते हैं || ४८ ई ।। ब्राह्मणेभ्य: प्रदानानि नानारूपाणि पार्थिव,राजन! जिनके द्वारा यहाँ ब्राह्मणोंको नाना प्रकारके अश्व आदि वाहनोंका उत्कृष्ट दान किया गया है, वे उस मार्गपर (उन्हीं वाहनोंद्वारा सुखसे) यात्रा करते हैं। छत्र-दान करनेवाले मनुष्य वहाँ प्राप्त हुए छत्रके द्वारा ही धूपका निवारण करते हुए चलते हैं
narāḥ striyas tathaivānye pṛthivyāṃ jīvasaṃjñitāḥ |
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഭൂമിയിൽ ‘ജീവികൾ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന പുരുഷന്മാരെയും സ്ത്രീകളെയും മറ്റു സകല ജീവജാലങ്ങളെയും യമരാജന്റെ ആജ്ഞ നടപ്പാക്കുന്ന യമദൂതന്മാർ ഈ ലോകത്തേക്ക് വന്ന് ബലമായി പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നു. രാജാവേ, ഇവിടെ ബ്രാഹ്മണർക്കു പലവിധത്തിലുള്ള ഉത്തമ ദാനങ്ങൾ—ശ്രേഷ്ഠമായ കുതിരകളും മറ്റു വാഹനങ്ങളും—നൽകിയവർ, പരമാർഗത്തിൽ അതേ വാഹനങ്ങളുടെ സഹായത്തോടെ സുഖമായി യാത്ര ചെയ്യുന്നു. കുടദാനം ചെയ്തവർ അവിടെ ലഭിച്ച കുടകൊണ്ട് വെയിൽ തടഞ്ഞുകൊണ്ട് മുന്നേറുന്നു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage links ethical action—especially dāna (charitable giving) to worthy recipients—with concrete post-mortem consequences: gifts become aids on the soul’s journey, while Yama’s messengers enforce the moral order by taking beings at death.
Vaiśampāyana describes how Yama’s servants come to earth and forcibly take living beings, and then explains that donors—particularly those who gave vehicles or umbrellas to Brāhmaṇas—experience corresponding comforts on the path after death, using the very forms of merit they created.