Shloka 233
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
प्रयच्छन्ति तु ये राजन् नोपसर्पन्ति ते समम् | इसलिये तुम सभी उपायोंसे अतिथियोंको भोजन देनेका प्रयत्न करो। राजन्! जो लोग अतिथिको चरण धोनेके लिये जल, पैरमें मलनेके लिये तेल, उजालेके लिये दीपक, भोजनके लिये अन्न तथा रहनेके लिये स्थान देते हैं, वे कभी यमराजके यहाँ नहीं जाते
prayacchanti tu ye rājan nopasarpanti te samam | (arthānusāreṇa) atithibhyo bhojanaṃ prayaccha; ye pādyaṃ tailaṃ dīpaṃ annaṃ nivāsaṃ ca dadati te kadācana yamarājasya gṛhaṃ na yānti ||
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ, അതിഥികൾക്ക് നൽകുന്നവർ നൽകാത്തവരോടു സമമായ ഗതി പ്രാപിക്കുകയില്ല. അതിനാൽ എല്ലാ മാർഗങ്ങളാലും അതിഥികളെ ഭോജനിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്ക. രാജാവേ! അതിഥിക്ക് പാദം കഴുകാൻ ജലം, പാദാഭ്യംഗത്തിന് തൈലം, പ്രകാശത്തിന് ദീപം, ഭക്ഷണത്തിന് അന്നം, വസതിക്ക് സ്ഥലം എന്നിവ നൽകുന്നവർ ഒരിക്കലും യമന്റെ ലോകത്തിലേക്കു പോകുകയില്ല.
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse teaches atithi-dharma: actively honor and care for guests through practical offerings—water, oil, light, food, and shelter. Such hospitality is presented as a powerful source of merit that protects one from Yama’s realm (i.e., from punitive afterlife consequences).
Sage Mārkaṇḍeya instructs a king on righteous conduct, emphasizing that those who give to guests are not equal to those who neglect them, and praising concrete acts of hospitality as spiritually protective.