Shloka 121
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
शृणु दानरहस्यानि श्रुतिस्मृत्युदितानि च । छायायां करिण: श्राद्ध तत् कर्णपरिवीजिते । दश कल्पायुतानीह न क्षीयेत युधिछ्िर,श्रुतियों और स्मृतियोंमें जो दानके रहस्य बताये गये हैं, उनका वर्णन सुनो--युधिष्छिर! गुरुवारको अमावस्याके योगमें पीपलके वृक्षकी छायाको गजच्छाया-पर्व कहते हैं। गजच्छायामें जहाँ पीपलके पत्तोंकी हवा लगती हो, उस प्रदेशमें जलके समीप जो श्राद्ध किया जाता है, वह एक लाख कल्पों तक नष्ट नहीं होता
śṛṇu dānarahasyāni śrutismṛtyuditāni ca | chāyāyāṃ kariṇaḥ śrāddhaṃ tat karṇaparivījite | daśa kalpāyutānīha na kṣīyeta yudhiṣṭhira ||
ശ്രുതി-സ്മൃതികളിൽ പ്രസ്താവിച്ച ദാനരഹസ്യങ്ങൾ കേൾക്കുക. ഹേ യുധിഷ്ഠിര! ആനയുടെ നിഴലിൽ—അതിന്റെ ചെവികളുടെ ചലനത്തിൽ നിന്നു പവനസമമായ പംഖാവട്ടം അനുഭവപ്പെടുന്നിടത്ത്—നടത്തുന്ന ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ പുണ്യം ഇവിടെ ദശ കല്പായുതം വരെ ക്ഷയിക്കുകയില്ല.
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
That charity and ancestral rites gain enduring merit when performed in accordance with Śruti–Smṛti principles, and that the place/conditions of a rite (here, a cooling, sanctifying shade likened to an elephant’s) are taught as amplifiers of puṇya.
Sage Mārkaṇḍeya instructs Yudhiṣṭhira on ‘secrets of giving’ and the efficacy of śrāddha, describing a specific auspicious setting whose performance yields long-lasting, undiminishing spiritual fruit.