Shloka 115
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
वेदपूर्व वेदितव्यं प्रयत्नात् तत् वै वेदस्तस्य वेद: शरीरम् । वेदस्तत्त्वं तत्समासोपलब्धौ क्लीबस्त्वात्मा ततू स वेद्यस्य वेद्यम्
vedapūrvaṁ veditavyaṁ prayatnāt tat vai vedas tasya vedaḥ śarīram | vedas tattvaṁ tat-samāsopalabdhau klībatv ātmā tato sa vedyasya vedyam ||
വേദത്തിൽ ആധാരമുള്ളത് പരിശ്രമത്തോടെ അറിയണം—അതുതന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ ‘വേദം’. സത്യമായി അറിയുന്നവന് വേദം തന്നെയാണ് ജ്ഞാനത്തിന്റെ ശരീരം (ആധാരം) ആകുന്നത്. സംക്ഷിപ്ത സാരമായി അത് ഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ തത്ത്വം ലഭിക്കുന്നു; എന്നാൽ ആത്മാവ് ഉള്ളിൽ നിന്ന് ദുർബലവും അസ്പഷ്ടവുമാകുമ്പോൾ, അറിയേണ്ടതും വെറും ‘ജ്ഞേയം’ ആയി മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു—ജീവന്തമായ അനുഭവസിദ്ധിയാകുന്നില്ല।
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
True knowledge must be pursued diligently and grounded in authoritative wisdom (the Veda). Its essence is grasped by understanding the condensed gist, but inner weakness (loss of moral and mental vigor) prevents knowledge from becoming realized truth in one’s life.
In the Vana Parva dialogue context, Yudhiṣṭhira speaks reflectively about the nature of Vedic knowledge—how it should be sought, how its essence is apprehended, and how a weakened inner self fails to assimilate what is knowable into lived understanding.