Shloka 114
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
शुष्क॑ तर्क परित्यज्य आश्रयस्व श्रुति स्मृतिम् एकाक्षराभिसम्बद्धं तत्त्वं हेतुभिरिच्छसि । बुद्धिर्न तस्य सिद्धयेत साधनस्य विपर्ययात्,प्रणवसे सम्बन्ध रखनेवाले परमात्मतत्त्वको यदि तुम युक्तिपूर्वक अर्थात् निःसंदेहभावसे समझना चाहते हो तो कोरा तर्कवाद छोड़कर श्रुति तथा स्मृतिके वचनोंका आश्रय लो। क्योंकि जो उपर्युक्त साधनका आश्रय नहीं लेता उसकी बुद्धि तत्त्वका निश्चय करनेमें समर्थ नहीं हो सकती
śuṣkaṃ tarkaṃ parityajya āśrayasva śruti-smṛtim | ekākṣarābhisambaddhaṃ tattvaṃ hetubhir icchasi || buddhiḥ na tasya siddhyet sādhanasya viparyayāt |
വറ്റിയ വാദതർക്കം ഉപേക്ഷിച്ച് ശ്രുതി-സ്മൃതികളുടെ ആശ്രയം സ്വീകരിക്കൂ. ഏകാക്ഷരമായ ‘ഓം’യോട് ബന്ധപ്പെട്ടു നിൽക്കുന്ന പരമതത്ത്വത്തെ യുക്തിയോടെ, സംശയരഹിതമായി അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ—യോഗ്യമായ ഉപായം സ്വീകരിക്കാതെ ബുദ്ധിക്ക് ആ തത്ത്വത്തിൽ ഉറച്ച നിശ്ചയം ലഭിക്കുകയില്ലെന്ന് അറിയുക।
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Do not rely on mere speculative debate to know ultimate truth; use reasoning in harmony with authoritative sources—Śruti and Smṛti—and adopt the proper spiritual means (sādhana). Only then can the intellect reach firm certainty about the Reality associated with the praṇava (Oṃ).
In a didactic exchange within the Vana Parva, Yudhiṣṭhira instructs the listener that metaphysical truth is not secured by ‘dry’ argument alone; one must ground inquiry in scriptural testimony and right practice to avoid error and attain decisive understanding.