Shloka 103
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
भोजन छोड़ने आदिसे पापकर्मोंका शोधन हो जाता हो, ऐसी बात नहीं है। हाँ, भोजन त्याग देनेसे यह रक्त-मांससे लिपा हुआ शरीर अवश्य क्षीण हो जाता है ।। अज्ञातं कर्म कृत्वा च क्लेशो नान्यत् प्रहीयते । नान्निर्दहति कर्माणि भावशून्यस्य देहिन:,शास्त्रोंद्वारा जिनका विधान नहीं किया गया है, ऐसे कार्य करनेसे केवल क्लेश ही हाथ लगता है, उनसे पाप नष्ट नहीं किये जा सकते। अग्निहोत्र आदि शुभ कर्म भावशून्य अर्थात् श्रद्धारहित मनुष्यके पापकर्मोंको दग्ध नहीं कर सकते
Yudhiṣṭhira uvāca: Ajñātaṃ karma kṛtvā ca kleśo nānyat prahīyate; nānnirdahati karmāṇi bhāvaśūnyasya dehinaḥ.
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— ഭക്ഷണം ഉപേക്ഷിച്ചതുകൊണ്ടുമാത്രം പാപകർമ്മങ്ങൾ ശുദ്ധിയാകുന്നു എന്നല്ല. ഭക്ഷണത്യാഗം രക്തമാംസലിപ്തമായ ഈ ദേഹം മാത്രം ക്ഷയിപ്പിക്കും. ശാസ്ത്രം വിധിക്കാത്ത പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്നത് ക്ലേശം മാത്രമാണ്; അതുകൊണ്ട് പാപം നശിക്കുകയില്ല. കൂടാതെ ഭാവശൂന്യൻ—അഥവാ ശ്രദ്ധയും ശുദ്ധസങ്കൽപ്പവും ഇല്ലാത്തവൻ—അവന്റെ മുൻകർമ്മങ്ങളെ അഗ്നിഹോത്രാദി പവിത്രകർമ്മങ്ങളും ദഹിപ്പിക്കില്ല.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
External austerities or rituals do not purify wrongdoing by themselves. Actions not grounded in śāstra bring only suffering, and even sacred rites fail to ‘burn’ karma when performed without bhāva—inner faith, sincerity, and right intention.
In the Vana Parva discourse context, Yudhiṣṭhira reflects on the limits of mere bodily mortification and mechanical ritual. He emphasizes that dharma requires authorized practice and inner disposition; otherwise, one gains only hardship, not moral cleansing.