Shloka 104
पुण्यादेव प्रव्रजन्ति शुद्धयन्त्यमशनानि च । न मूलफलभभक्षित्वान्न मौनान्नानिलाशनात्,मनुष्य पुण्यके प्रभावसे ही उत्तम गतिको प्राप्त होते हैं। उपवास भी पुण्यसे अर्थात् निष्कामभावसे ही शुद्धिका कारण होता है। (बिना शुद्धभावके) केवल फल-मूल खाने, मौन रहने, हवा पीने, सिर मुँड़ाने, एक स्थानपर कुटी बनाकर रहने, सिरपर जटा रखाने, वेदीपर सोने, नित्य उपवास, अग्निसेवन, जलप्रवेश तथा भूमिशयन करनेसे भी शुद्धि नहीं होती है
puṇyād eva pravrajanti śuddhayanty amaśanāni ca | na mūla-phala-bhakṣitvān na maunān nānilāśanāt ||
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— പുണ്യബലത്താലേ മനുഷ്യർ യഥാർത്ഥത്തിൽ പ്രവ്രജ്യ (സന്ന്യാസ) മാർഗം സ്വീകരിക്കുന്നു; ഉപവാസവും പുണ്യത്താലേ—അഥവാ നിഷ്കാമഭാവത്താലേ—ശുദ്ധികാരണമാകുന്നു. വേരും ഫലവും മാത്രം ഭക്ഷിക്കുന്നതുകൊണ്ടും, മൗനം പാലിക്കുന്നതുകൊണ്ടും, ‘വായുഭക്ഷണം’ കൊണ്ടും ശുദ്ധി ലഭിക്കുകയില്ല. അന്തഃശുദ്ധിയും നിഷ്കാമസങ്കൽപ്പവും ഇല്ലാതെ ബാഹ്യതപസ്സ് മാത്രം ശുദ്ധീകരിക്കില്ല.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
True purification and genuine renunciation arise from puṇya—ethical merit grounded in inner purity and selfless intention—not from external austerities performed mechanically or for display.
Yudhiṣṭhira reflects on the value of ascetic practices, emphasizing that fasting and renunciant disciplines become meaningful only when supported by inner virtue; mere outward vows like fruit-and-root diet, silence, or extreme deprivation do not by themselves confer spiritual purity.