Shloka 11
अध्याय १९० — वामदेव-वाम्य-वृत्तान्तः
The Vāmadeva Horses Episode and the Ethics of Promise
वाराहं रूपमास्थाय मयेयं जगती पुरा,विप्रवर! पूर्वकालमें जब यह पृथ्वी जलमें डूब गयी थी, उस समय मैंने ही वाराहरूप धारण करके इसे बलपूर्वक जलसे बाहर निकाला था। विद्वन! मैं ही बडवामुख अग्नि होकर सदा समुद्रके जलको पीता हूँ और फिर उस जलको बरसा देता हूँ। ब्राह्मण मेरा मुख है, क्षत्रिय दोनों भुजाएँ हैं और वैश्य मेरी दोनों जाँघोंके रूपमें स्थित हैं
deva uvāca | varāhaṃ rūpam āsthāya mayeyaṃ jagatī purā, vipravara! pūrvakāle yadā iyaṃ pṛthivī jalena nimagnābhavat tadā mayā eva varāharūpaṃ dhṛtvā balāt jalād uddhṛtā | vidvan! aham eva baḍavāmukha-agniḥ san sadā samudrajalaṃ pibāmi, punaś ca tad eva jalaṃ varṣayāmi | brāhmaṇo mama mukhaṃ, kṣatriyau bāhū, vaiśyau ca mama ūrūrūpeṇa sthitau |
ഹേ വിപ്രവരാ! പൂർവകാലത്ത് ഈ ഭൂമി ജലത്തിൽ മുങ്ങിയപ്പോൾ, ഞാൻ വരാഹരൂപം ധരിച്ചു ബലത്തോടെ അവളെ ജലത്തിൽ നിന്ന് ഉയർത്തി. ഹേ പണ്ഡിതാ! ഞാൻ തന്നെയാണ് വഡവാമുഖ അഗ്നിയായി സദാ സമുദ്രജലം കുടിച്ച്, പിന്നെ അതേ ജലം മഴയായി വീണ്ടും വർഷിപ്പിക്കുന്നത്. ബ്രാഹ്മണൻ എന്റെ മുഖം; ക്ഷത്രിയൻ എന്റെ രണ്ടു ഭുജങ്ങൾ; വൈശ്യൻ എന്റെ രണ്ടു തുടകളിൽ അധിഷ്ഠിതൻ.
देव उवाच
Educational Q&A
The passage asserts divine immanence and governance: the deity preserves the world (raising the earth from the waters), regulates natural cycles (ocean water and rain), and grounds social functions in a sacred cosmic body, implying that dharma is sustained when each role serves the whole.
A deity addresses a learned Brahmin, recounting primordial acts—assuming the Varāha form to rescue the submerged earth, functioning as the baḍavāmukha fire that consumes and returns ocean water as rain—and then identifies major social orders as parts of the deity’s own body.