Shloka 121
कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः
Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma
सिंहिकातनयांश्वापि ये चान्ये सुरशत्रव: । यच्च किंचिन्मया लोके दृष्टं स्थावरजड्रमम्,पृथ्वीपते! साध्य, रुद्र, आदित्य, गुह्यक, पितर, सर्प, नाग, सुपर्ण, वसु, अश्विनीकुमार, गन्धर्व, अप्सरा, यक्ष तथा ऋषियोंका भी मैंने दर्शन किया। दैत्य-दानवसमूह, नाग, सिंहिकाके पुत्र (राहु आदि) तथा अन्य देवशत्रुओंको भी देखा। राजन्! इस लोकमें मैंने जो कुछ भी स्थावर-जंगम पदार्थ देखे थे, वे सब मुझे उस महात्माकी कुक्षिमें दृष्टिगोचर हुए। महाराज! मैं प्रतिदिन फलाहार करता और इस सम्पूर्ण जगतमें घूमता रहता
vaiśaṃpāyana uvāca | siṃhikātanayānś cāpi ye cānye suraśatravaḥ | yac ca kiṃcin mayā loke dṛṣṭaṃ sthāvara-jaṅgamam, pṛthvīpate, sādhyā rudrā ādityā guhyakāḥ pitaro sarpā nāgāḥ suparṇā vasavo 'śvinīkumārā gandharvā apsaraso yakṣā ṛṣayaś ca mayā dṛṣṭāḥ | daitya-dānava-saṃghā nāgāḥ siṃhikā-putrā (rāhu-ādayaḥ) tathānye deva-śatravaś ca dṛṣṭāḥ | rājan, asmin loke mayā yad yat sthāvara-jaṅgamaṃ dṛṣṭaṃ tat sarvaṃ tasya mahātmanaḥ kukṣau me dṛṣṭi-gocaraṃ babhūva | mahārāja, ahaṃ pratidinaṃ phalāhāraṃ karomi, asmin sampūrṇe jagati paryaṭāmi ca |
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— ഞാൻ സിംഹികയുടെ പുത്രന്മാരെയും മറ്റു ദേവശത്രുക്കളെയും കൂടി കണ്ടു. ഈ ലോകത്തിൽ ഞാൻ ഒരിക്കലെങ്കിലും കണ്ടതെല്ലാം—സ്ഥിരമായതോ ചരമായതോ—ഹേ പൃഥ്വീപതേ! അതെല്ലാം ആ മഹാത്മാവിന്റെ ഉദരത്തിനുള്ളിൽ എനിക്ക് പ്രത്യക്ഷമായി. സാധ്യന്മാർ, രുദ്രന്മാർ, ആദിത്യന്മാർ, ഗുഹ്യകർ, പിതൃകൾ; സർപ്പങ്ങളും നാഗങ്ങളും, സുപർണന്മാർ, വസുക്കൾ, അശ്വിനീദ്വയം; ഗന്ധർവർ, അപ്സരസ്സുകൾ, യക്ഷന്മാർ, ഋഷിമാർ—ഇവരെല്ലാം ഞാൻ കണ്ടു. ദൈത്യ-ദാനവസംഘങ്ങൾ, നാഗങ്ങൾ, സിംഹികാതനയർ (രാഹു മുതലായവർ) കൂടാതെ മറ്റു ദേവശത്രുക്കളെയും ഞാൻ കണ്ടു. രാജൻ! ഞാൻ കണ്ടിരുന്ന സത്തയുടെ സമസ്ത വ്യാപ്തിയും അവനിൽ ഒരുമിച്ചു ചേർന്നതുപോലെ എനിക്ക് തോന്നി. പിന്നെ, ഹേ മഹാരാജാ, ഞാൻ ദിനംപ്രതി ഫലാഹാരത്തോടെ ജീവിച്ച് ഈ സമസ്ത ലോകത്തും സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage emphasizes the vastness and interconnectedness of existence: all classes of beings—divine, human, and demonic; mobile and immobile—can be comprehended as contained within a single greater reality. It also implicitly values restraint and simplicity (living on fruits) alongside the pursuit of understanding through experience and wandering.
Vaiśaṃpāyana reports a marvel: the speaker has seen an all-encompassing vision where every kind of being previously encountered in the world appears within the belly of a ‘mahātmā’. He lists many celestial and subterranean classes (Sādhyas, Rudras, Nāgas, Gandharvas, Daityas, Rāhu, etc.) and adds that he continues to roam the world while sustaining himself on fruits.