Shloka 56
Adhyāya 188: Mārkaṇḍeya’s Account of Yuga-Decline and the Restoration Motif
Kali-yuga to Kalki
प्रमूढो 5 भूत् प्रजासगे तपस्तेपे महत् ततः । तपसा महता युक्त: सो5थ स्रष्टूं प्रचक्रसे,ऐसा कहकर भगवान् मत्स्य क्षणभरमें अदृश्य हो गये। तदनन्तर स्वयं वैवस्वत मनुको प्रजाओंकी सृष्टि करनेकी इच्छा हुई, किंतु प्रजाकी सृष्टि करनेमें उनकी बुद्धि मोहाच्छन्न हो गयी थी। तब उन्होंने बड़ी भारी तपस्या की और महान् तपोबलसे सम्पन्न होकर उन्होंने सृष्टिका कार्य प्रारम्भ किया
pramūḍho 'bhūt prajāsarge tapas tepe mahat tataḥ | tapasā mahatā yuktaḥ so 'tha sraṣṭuṃ pracakrase ||
പ്രജാസൃഷ്ടിയിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ അവൻ ആദ്യം തന്നെ അത്യന്തം വിസ്മൃതനായി. അതുകൊണ്ട് അവൻ മഹത്തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു; ആ മഹാതപസ്സിന്റെ ശക്തിയോടെ പിന്നെ സൃഷ്ടികർമ്മത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
When one’s intellect is obscured by confusion (moha) in the face of a duty, sustained discipline and austerity (tapas) can purify and strengthen the mind, restoring the capacity to act rightly and effectively.
Mārkaṇḍeya narrates that Vaivasvata Manu, wishing to create beings, initially becomes bewildered; he then performs great austerities and, empowered by that tapas, begins the process of creation.