Shloka 7
मान्धातृ-जन्म-चरितम्
The Birth and Career Account of Māndhātṛ
अनपत्यस्तु राजर्षि: स महात्मा महाव्रत: । मन्त्रिष्वाधाय तद् राज्यं वननित्यो बभूव ह,वे महामना राजर्षि महान् व्रतका पालन करनेवाले थे तो भी उनके कोई संतान नहीं हुई। तब वे मनस्वी नरेश राज्यका भार मन्त्रियोंपर रखकर शास्त्रीय विधिके अनुसार अपने- आपको परमात्म-चिन्तनमें लगाकर सदा वनमें ही रहने लगे। एक दिनकी बात है, राजा युवनाश्व उपवासके कारण दु:खित हो गये। प्याससे उनका हृदय सूखने लगा। उन्होंने जल पीनेकी इच्छासे रातके समय महर्षि भूगुके आश्रममें प्रवेश किया। राजेन्द्र! उसी रातमें महात्मा भृगुनन्दन महर्षि च्यवनने सुद्युम्नकुमार युवनाश्वको पुत्रकी प्राप्ति करानेके लिये एक इष्टि की थी। उस इष्टिके समय महर्षिने मन्त्रपूत जलसे एक बहुत बड़े कलशको भरकर रख दिया था
anapatyas tu rājarṣiḥ sa mahātmā mahāvrataḥ | mantriṣv ādhāya tad rājyaṃ vananityo babhūva ha ||
എന്നാൽ ആ മഹാത്മാവായ മഹാവ്രതധാരിയായ രാജർഷിക്ക് സന്താനം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. അതിനാൽ അദ്ദേഹം രാജ്യഭാരം മന്ത്രിമാർക്ക് ഏൽപ്പിച്ച് നിത്യവും വനവാസിയായി ജീവിച്ചു.
लोमश उवाच
Educational Q&A
Even amid personal misfortune (childlessness), a ruler should uphold dharma by ensuring orderly governance—delegating authority responsibly—while pursuing self-discipline and spiritual aims without neglecting the realm.
Lomaśa describes a royal sage who, lacking heirs, hands over the administration to his ministers and adopts a life of continual residence in the forest, signaling a turn toward ascetic practice and contemplation.