Shloka 27
Ṛśyaśṛṅgopākhyāna-praveśaḥ — Lomāśa narrates the origins of Ṛśyaśṛṅga and the Anga drought (ऋश्यशृङ्गोपाख्यान-प्रवेशः)
युधिछिर उवाच ऋष्यश्ड्र: कथं मृग्यामुत्पन्न: काश्यपात्मज: । विरुद्धे योनिसंसगे कथं च तपसा युतः,युधिष्ठिरने पूछा--भगवन्! कश्यपनन्दन विभाण्डकके पुत्र ऋष्यशुंग मृगीके पेटसे कैसे उत्पन्न हुए? मनुष्यका पशुयोनिसे संसर्ग करना तो शास्त्र और व्यवहार दोनों ही दृष्टियोंसे विरुद्ध है। ऐसे विरुद्ध योनि-संसर्गसे उत्पन्न हुआ बालक तपस्वी कैसे हो सका? उस बुद्धिमान् बालकके भयसे बल और वृत्रासुरका विनाश करनेवाले देवराज इन्द्रने अनावृष्टिके समय वर्षा कैसे की?
yudhiṣṭhira uvāca | ṛṣyaśṛṅgaḥ kathaṁ mṛgyām utpannaḥ kāśyapātmajaḥ | viruddhe yonisaṁsarge kathaṁ ca tapasā yutaḥ | tasya buddhimato bālād indro balavṛtrahā | anāvṛṣṭau kathaṁ vṛṣṭiṁ cakāra bhayapīḍitaḥ ||
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഭഗവൻ! കാശ്യപവംശജനായ വിഭാണ്ഡകന്റെ പുത്രൻ ഋഷ്യശൃംഗൻ എങ്ങനെ ഒരു മൃഗിയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ചു? ഇത്തരത്തിലുള്ള വിരുദ്ധ യോനിസംസർഗം ശാസ്ത്രത്തിനും ലോകാചാരത്തിനും വിരോധമാണ്; അങ്ങനെ നിഷിദ്ധസംസർഗത്തിൽ ജനിച്ച ബാലൻ എങ്ങനെ തപോബലസമ്പന്നനായി? കൂടാതെ ആ ധീമാനായ ബാലന്റെ ഭയത്താൽ ബല-വൃത്രഹനായ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) അനാവൃഷ്ടിക്കാലത്ത് എങ്ങനെ മഴ പെയ്തു?
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharmic problem: even when an origin appears ethically and scripturally ‘incompatible’ (viruddha yonisaṁsarga), spiritual excellence (tapas) and its world-ordering effects can still manifest. It invites reflection on how dharma evaluates birth, conduct, and inner power, and how ascetic merit can compel even gods to restore cosmic balance (rain).
Yudhiṣṭhira questions the sage (in the surrounding dialogue) about the extraordinary account of Ṛṣyaśṛṅga’s birth from a doe, how he nevertheless became a powerful ascetic, and how Indra—despite being a mighty slayer of demons—was compelled by fear of the boy’s tapas to send rain during a drought.