Shloka 19
अध्याय ८ — शल्यस्य सत्कारः, वरदानं, पाण्डवसमागमश्च (Śalya’s Reception, the Boon, and Meeting the Pāṇḍavas)
(यथैव पाण्डवास्तुभ्यं तथैव भवते हाहम् । अनुमान्यं च पाल्यं च भक्त च भज मां विभो ।। आपके लिये जैसे पाण्डव हैं, वैसा ही मैं हूँ। प्रभो! मैं आपका भक्त होनेके कारण आपके द्वारा समादृत और पालित होने योग्य हूँ। अत: मुझे अपनाइये। शल्य उवाच एवमेतन्महाराज यथा वदसि पार्थिव । एवं ददामि ते प्रीत एवमेतद् भविष्यति ।। ) शल्यने कहा--महाराज! तुम्हारा कहना ठीक है। भूपाल! तुम जैसा कहते हो, वैसा ही वर तुम्हें प्रसन्नतापूर्वक देता हूँ। यह ऐसा ही होगा--मैं तुम्हारी सेनाका अधिनायक बनूँगा। वैशम्पायन उवाच कृतमित्यब्रवीच्छल्य: किमन्यत् क्रियतामिति । कृतमित्येव गान्धारि: प्रत्युवाच पुनः पुन:,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्! उस समय शल्यने दुर्योधनसे कहा--'तुम्हारी यह प्रार्था तो स्वीकार कर ली। अब और कौन-सा कार्य करूँ?” यह सुनकर गान्धारीनन्दन दुर्योधनने बार-बार यही कहा कि मेरा तो सब काम आपने पूरा कर दिया
vaiśaṃpāyana uvāca | (yathaiva pāṇḍavās tubhyaṃ tathaiva bhavate hāham | anumān̄yaṃ ca pālyaṃ ca bhaktaś ca bhaja māṃ vibho ||) śalya uvāca | evam etan mahārāja yathā vadasi pārthiva | evaṃ dadāmi te prīta evam etad bhaviṣyati || vaiśaṃpāyana uvāca | kṛtam ity abravīc chalyaḥ kim anyat kriyatām iti | kṛtam ity eva gāndhāriḥ pratyuvāca punaḥ punaḥ ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—പാണ്ഡവർ നിനക്കു എത്ര പ്രിയരോ, ഞാനും അതുപോലെ തന്നേ. പ്രഭോ! ഞാൻ നിന്റെ ഭക്തൻ; അതിനാൽ നിന്റെ കൈയ്യാൽ അംഗീകരിക്കപ്പെടുകയും സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യേണ്ടവൻ; അതുകൊണ്ട് എന്നെ നിന്റെ ആശ്രയത്തിൽ സ്വീകരിക്കണമേ. ശല്യൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാ, ഭൂപതേ, നീ പറയുന്നത് ശരിയത്രേ. ഞാൻ പ്രസന്നനായി നിനക്കു ഈ വരം നൽകുന്നു; അതുപോലെ തന്നേ സംഭവിക്കും. വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ശല്യൻ, “ചെയ്തു കഴിഞ്ഞു; ഇനി എന്ത് ചെയ്യണം?” എന്നു പറഞ്ഞു. ഇത് കേട്ട ഗന്ധാരീപുത്രൻ ദുര്യോധനൻ വീണ്ടും വീണ്ടും, “ചെയ്തു കഴിഞ്ഞു—എന്റെ എല്ലാം നിങ്ങൾ തന്നെ സാധിച്ചു,” എന്നു പറഞ്ഞു; അർത്ഥം ശല്യൻ തന്നെയാകും അവന്റെ സേനാധിപൻ.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how loyalty and the language of devotion can be used to claim protection and honor from a powerful patron, and how kingship operates through granting boons that create binding obligations—ethical pressure is created by promises publicly affirmed as ‘kṛtam’ (done).
In the lead-up to war, Duryodhana secures Śalya’s commitment: Śalya agrees to grant what Duryodhana asks, and the exchange is sealed with repeated affirmations that the request is fulfilled—understood as Śalya becoming the leader of Duryodhana’s forces.