Shloka 8
Udyoga-parva Adhyāya 69: Dhṛtarāṣṭra’s Reverential Address to Sañjaya on Vāsudeva
वे सत्यसे कभी च्युत नहीं होते और न सत्त्वसे अलग ही होते हैं
na jāyate janitrāyam ajas tasmād anīkajit | devānāṁ svaprakāśatvād damād dāmodaro vibhuḥ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ശത്രുസേനകളെ ജയിക്കുന്ന, സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭു ഏതൊരു ജനകനാൽ ജനിക്കുന്നതല്ല; അതുകൊണ്ട് അവൻ ‘അജ’ (അജന്മൻ) എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ദൈവത്വം സ്വപ്രകാശമായതിനാൽ പരമമായി പ്രകാശിക്കുന്നവനായി അവൻ ‘ഉദര’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; ഇന്ദ്രിയസംയമം (ദമ) എന്ന ഗുണം ഉള്ളതിനാൽ അവൻ ‘ദാമ’ എന്നും. ‘ദാമ’യും ‘ഉദര’വും ചേർന്നതുകൊണ്ട് അവൻ ‘ദാമോദര’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the Lord’s names are not mere labels but ethical-theological indicators: He is ‘Aja’ (unborn, beyond ordinary causation), ‘Anīkajit’ (protector who overcomes hostile forces), and ‘Dāmodara’ (marked by inner restraint and luminous manifestation). The emphasis links divine transcendence with the virtue of self-mastery (dama), suggesting that true power is grounded in inner discipline.
In Udyoga Parva, as war preparations intensify, Sanjaya recounts and characterizes Krishna through a chain of epithets explained by derivation. The narration functions to establish Krishna’s authority and moral stature—unborn, self-luminous, self-controlled, and victorious—thereby framing him as a decisive upholder of dharma in the coming conflict.