Shloka 5
Udyoga-parva Adhyāya 69: Dhṛtarāṣṭra’s Reverential Address to Sañjaya on Vāsudeva
Devanagari script
कृषिर्भूवाचक: शब्दो णश्न निर्वतिवाचक: । विष्णुस्तद्भधावयोगाच्च कृष्णो भवति सात्वत:
Translation
‘കൃഷ്’ ധാതു സത്ത/ഭൂ എന്ന അർത്ഥം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ‘ണ’ ശബ്ദം നിർവൃതി—ആനന്ദം—ബോധിപ്പിക്കുന്നു. ഈ രണ്ടുഭാവങ്ങളുടെ യോഗം മൂലം, യദുവംശത്തിൽ അവതരിച്ച നിത്യാനന്ദസ്വരൂപനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ‘കൃഷ്ണ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
Word by Word
कृषिःthe word/term 'kṛṣi'
कृषिः:
Karta
TypeNoun
Rootकृषि
FormFeminine, Nominative, Singular
भू-वाचकःdenoting existence/being
भू-वाचकः:
TypeAdjective
Rootभू-वाचक
FormMasculine, Nominative, Singular
शब्दःa word
शब्दः:
Karta
TypeNoun
Rootशब्द
FormMasculine, Nominative, Singular
णःthe syllable 'ṇa'
णः:
Karta
TypeNoun
Rootण
FormMasculine, Nominative, Singular
आनन्द-निर्वृति-वाचकःdenoting bliss and delight
आनन्द-निर्वृति-वाचकः:
TypeAdjective
Rootआनन्द-निर्वृति-वाचक
FormMasculine, Nominative, Singular
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Karta
TypeNoun
Rootविष्णु
FormMasculine, Nominative, Singular
तद्-भाव-योगात्due to the conjunction/association with those senses
तद्-भाव-योगात्:
Karana
TypeNoun
Rootतद्-भाव-योग
FormMasculine, Ablative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
कृष्णःKṛṣṇa
कृष्णः:
Karta
TypeNoun
Rootकृष्ण
FormMasculine, Nominative, Singular
भवतिbecomes/is
भवति:
TypeVerb
Rootभू
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
सात्वतःthe Sātvata (of the Yadu line)
सात्वतः:
TypeNoun
Rootसात्वत
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes