Shloka 8
धृतराष्ट्रस्य संजयप्रश्नः
Dhṛtarāṣṭra’s Inquiry to Saṃjaya on Strategic Comparisons
ये चाप्यन्ये पार्थिवास्तत्र योद्धू समागता: कौरवाणां प्रियार्थम् । मुमूर्षव: पाण्डवाग्नौ प्रदीप्ते समानीता धार्तराष्ट्रेण होतुम्,“संजय! तुम शान्तनुनन्दन पितामह भीष्म, राजा धुृतराष्ट्र, आचार्य द्रोण, कृपाचार्य, कर्ण, महाराज बाह्नलीक, अश्वत्थामा, सोमदत्त, सुबलपुत्र शकुनि, दुःशासन, शल, पुरुमित्र, विविंशति, विकर्ण, चित्रसेन, राजा जयत्सेन, अवन्तीके राजकुमार विन्द और अनुविन्न्द, कौरवयोद्धा दुर्मुख, सिंधुराज जयद्रथ, दुःसह, भूरिश्रवा, राजा भगदत्त, भूपाल जलसन्ध तथा अन्य जो-जो नरेश कौरवोंका प्रिय करनेके लिये युद्धके उद्देश्यसे वहाँ एकत्र हुए हैं, जिनकी मृत्यु बहुत ही निकट है, जिन्हें दुर्योधनने पाण्डवरूपी प्रज्वलित अग्निमें होमनेके लिये बुलाया है, उन सबसे मिलकर मेरी ओरसे यथायोग्य प्रणाम आदि कहकर उनका कुशल-मंगल पूछना। संजय! तत्पश्चात् उन राजाओंके समुदायमें ही पापात्माओंमें प्रधान, असहिष्णु, दुर्बुद्धि, पापाचारी और अत्यन्त लोभी राजकुमार दुर्योधन और उसके मन्त्रियोंकोी मेरी कही हुई ये सारी बातें सुनाना'
ye cāpyanye pārthivās tatra yoddhuṃ samāgatāḥ kauravāṇāṃ priyārtham | mumūrṣavaḥ pāṇḍavāgnau pradīpte samānītā dhārtarāṣṭreṇa hotum ||
അവിടെ കൗരവരെ പ്രസാദിപ്പിക്കാനായി യുദ്ധാർത്ഥം കൂടിയിരിക്കുന്ന മറ്റു രാജാക്കളും—മരണം സമീപിച്ചവരും—ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ പാണ്ഡവന്മാരെന്ന ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയിൽ ഹോമാർപ്പണം ചെയ്യുന്നതുപോലെ കൊണ്ടുവന്നവരാകുന്നു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse warns that unethical political loyalty and the desire to please a faction can become a path to ruin. By casting the Pāṇḍavas as a ‘blazing fire’ and the allied kings as ‘oblations,’ it highlights how adharma-driven leadership (Duryodhana’s) turns war into a destructive sacrifice where many are consumed.
Sañjaya describes to Dhṛtarāṣṭra that many other kings have gathered to fight on the Kaurava side. He portrays them as already doomed, summoned by Duryodhana to be ‘offered’ into the powerful, blazing force of the Pāṇḍavas in the impending Kurukṣetra war.