Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Sainyasaṅgraha and Bhāga-Vyavasthā (Forces Assembled and Rival Allocations) | सैन्यसंग्रह-भागव्यवस्था

अक्षौहिण्याथ पाज्चाल्यो दशभिस्तनयैर्वृत: । सत्यजिप्प्रमुखैर्वरिर्धष्टद्युम्नपुरोगमै:,पांचालनरेश ट्रुपद धृष्टद्युम्म और सत्यजित्‌ आदि दस वीर पुत्रोंक साथ शिखण्डीद्वारा सुरक्षित हो कवच आदिसे सम्पूर्ण सैनिकोंके शरीरोंको आच्छादित करके उन सबकी एक अक्षौहिणी सेनाके साथ युधिष्छिरका मान बढ़ानेके लिये वहाँ आये हुए हैं

akṣauhiṇy atha pāñcālyo daśabhis tanayair vṛtaḥ | satyajitpramukhair vīrair dhṛṣṭadyumnapurogamaiḥ ||

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“അതിനുശേഷം പാഞ്ചാലരാജൻ ദ്രുപദൻ, സത്യജിത് മുതലായ പത്തു വീരപുത്രന്മാർ ചുറ്റിനിന്നും, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെ മുൻപിൽ നിർത്തി, ഒരു അക്ഷൗഹിണി സൈന്യവുമായി അവിടെ എത്തി.”

अक्षौहिणीम्an akṣauhiṇī (full army division)
अक्षौहिणीम्:
Karma
TypeNoun
Rootअक्षौहिणी
FormFeminine, Accusative, Singular
अथthen/now
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
पाञ्चाल्यःthe Pāñcāla king (Drupada)
पाञ्चाल्यः:
Karta
TypeNoun
Rootपाञ्चाल्य
FormMasculine, Nominative, Singular
दशभिःwith ten
दशभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootदश
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
तनयैःsons
तनयैः:
Karana
TypeNoun
Rootतनय
FormMasculine, Instrumental, Plural
वृतःsurrounded/attended
वृतः:
TypeAdjective
Rootवृत
FormMasculine, Nominative, Singular
सत्यजित्Satyajit
सत्यजित्:
TypeNoun
Rootसत्यजित्
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रमुखैःwith (them) as leaders; headed by
प्रमुखैः:
Karana
TypeAdjective
Rootप्रमुख
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
वीरैःheroes/warriors
वीरैः:
Karana
TypeNoun
Rootवीर
FormMasculine, Instrumental, Plural
धृष्टद्युम्नDhṛṣṭadyumna
धृष्टद्युम्न:
TypeNoun
Rootधृष्टद्युम्न
FormMasculine, Nominative, Singular
पुरोगमैःwith (him) in front; led by
पुरोगमैः:
Karana
TypeAdjective
Rootपुरोगम
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
P
Pāñcāla (king Drupada)
D
Dhṛṣṭadyumna
S
Satyajit
P
Pāñcāla (kingdom)
A
Akṣauhiṇī (military host)
Y
Yudhiṣṭhira (implied by context of support)

Educational Q&A

The verse highlights dharmic solidarity and political responsibility: allies who recognize a just claim (as they see it) commit resources and leadership, showing that righteousness in epic narrative is supported not only by ideals but also by organized action and loyal alliance.

Sañjaya reports that the Pāñcāla king Drupada arrives with a full akṣauhiṇī and his ten warrior sons, led by Dhṛṣṭadyumna (with Satyajit prominent among them), indicating Pāñcāla’s firm military support for Yudhiṣṭhira on the eve of the Kurukṣetra conflict.