Shloka 53
Sanatsujāta–Dhṛtarāṣṭra Saṃvāda: Pramāda as Mṛtyu
Chapter 42
राजन! वास्तवमें वेदके तत्त्वको जाननेवाला कोई नहीं है अथवा यों समझो कि कोई बिरला ही उनका रहस्य जान पाता है। जो केवल वेदके वाक्योंको जानता है, वह वेदोंके द्वारा जाननेयोग्य परमात्माको नहीं जानता; किंतु जो सत्यमें स्थित है, वह वेददवेद्य परमात्माको जानता है ।। न वेदानां वेदिता कश्रिदस्ति वेद्येन वेदं न विदुर्न वेद्यम् । यो वेद वेदं स च वेद वेद्यं यो वेद वेद्यं नस वेद सत्यम्,जाननेवालोंमेंसे कोई भी वेदोंको अर्थात् उनके रहस्यको जाननेवाला नहीं है; क्योंकि जाननेमें आनेवाले मन-बुद्धि आदिके द्वारा न तो कोई वेदके रहस्यको जान पाता है और न जाननेयोग्य परमात्मतत्त्वको ही। जो मनुष्य केवल कर्म-विधायक वेदको जानता है; वह तो बुद्धिद्वारा जाननेमें आनेवाले पदार्थोंको ही जानता है; किंतु जो बुद्धिद्वारा जाननेयोग्य पदार्थोकोी जानता है, वह (सकामी पुरुष) वास्तविक तत्त्व परब्रह्म परमात्माको नहीं जानता
rājan! vāstavam eva vedasya tattvaṃ jñātā kaścid nāsti, athavā evaṃ manyasva—kaścid virala eva tad-rahasyaṃ jānāti. yaḥ kevalaṃ veda-vākyāni jānāti sa vedair veditavyaṃ paramātmānaṃ na jānāti; kintu yaḥ satye tiṣṭhati sa veda-avedyaṃ paramātmānaṃ jānāti. || na vedānāṃ veditā kaścid asti; vedyena vedaṃ na vidur na vedyam | yo veda vedaṃ sa ca veda vedyam; yo veda vedyam na sa veda satyam ||
ഹേ രാജാവേ, വേദതത്ത്വത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ജ്ഞാതാവ് പ്രായം ആരുമില്ല; അപൂർവമായി ഒരാൾ മാത്രമേ അതിന്റെ രഹസ്യം ഗ്രഹിക്കൂ. വേദവാക്യങ്ങൾ മാത്രം അറിയുന്നവൻ വേദങ്ങൾ വഴി അറിയപ്പെടേണ്ട പരമാത്മാവിനെ അറിയുന്നില്ല; എന്നാൽ സത്യത്തിൽ സ്ഥാപിതനായവൻ ആ വേദാതീത പരമാത്മാവിനെ അറിയുന്നു. സാധാരണ ജ്ഞേയങ്ങളാൽ വേദസാരവും ആ പരമതത്ത്വവും അറിയപ്പെടുകയില്ല; വേദത്തെ സാരമായി അറിയുന്നവൻ ജ്ഞേയത്തെയും അറിയുന്നു; ‘ജ്ഞേയ’ മാത്രം അറിയുന്നു എന്നു പറയുന്നവൻ സത്യത്തെ അറിയുന്നില്ല.
सनत्युजात उवाच
Educational Q&A
Mere verbal mastery of Vedic sentences is not the same as realizing the Supreme Self. The Veda’s purpose is fulfilled only when one is established in Truth; then the seeker understands both the Veda’s inner intent and the transcendent reality it indicates, which cannot be reduced to an ordinary ‘object of knowledge.’
In the Sanatsujātīya section of Udyoga Parva, the sage Sanatsujāta instructs the king (Dhṛtarāṣṭra) on spiritual knowledge and liberation. Here he critiques superficial scholarship and redirects the king toward inner realization—abiding in satya—as the true way to ‘know’ what the Veda ultimately points to.